Nieuws | 7 november 2019

'Hersenen in je buik?' wint Klokhuis Wetenschapsprijs

Het onderzoek 'Hersenen in je buik?' van Veerle Melotte is de winnaar van de vierde Klokhuis Wetenschapsprijs (NTR). In dit onderzoek richten artsen zich op de relatie van het 'buikbrein' op het ontstaan van kanker. Klokhuis is een bekend kinderprogramma op televisie, waarin wetenschap wordt uitgelegd aan kinderen van 9 tot 12. Het programma wijdt een complete aflevering aan het onderzoek van de winnares: het enterische zenuwstelsel of ENS (van het Engelse enteric nervous system).​

Het doel van de Klokhuis Wetenschapsprijs is om een breed en jong publiek bekend te maken met wetenschappelijk onderzoek in Nederland. Er zijn door de Nederlandse universiteiten, umc's en hogescholen bijna zestig onderzoeken ingezonden, waarvan er tien genomineerd waren.

Veerle Melotte tijdens de prijsuitreiking (Foto: Marcel Krijgsman)
Zo groot als kattenhersenen
"Het ENS is het brein van de ingewanden en is erg belangrijk voor het functioneren ervan; het ENS wordt ook wel de tweede hersenen genoemd", zegt Melotte. Het maakt deel uit van het autonome zenuwstelsel, dat lichaamsfuncties als hartslag, opwinding en spijsvertering reguleert. Het ENS communiceert met het centrale zenuwstelsel (dat wordt geassocieerd met bewust handelen), maar het functioneert toch onafhankelijk van de hersenen. Het ENS is bijna zo groot als de hersenen van een kat. Het zit door verspreid door het hele maagdarmstelsel en omvat 200 miljoen neuronen en gliacellen, die allemaal druk aan het communiceren zijn om jou te helpen je voedsel te verteren terwijl je dit zit te lezen. "Het ENS wordt al een tijdje onderzocht, maar dan vooral in de context van genetische ziektes zoals de ziekte van Hirschsprung. Onderzoek naar de verbinding tussen je hersenen en je maagdarmstelsel, dus hoe je eerste en je tweede hersenen met elkaar samenwerken, is van relatief nieuw."

Tijdrovend onderzoek
Het lukte Melotte en haar onderzoeksgroep om aan te tonen dat kankercellen en het ENS met elkaar communiceren. Het ENS scheidt onder meer neuromodulators af, die het voor de tumor makkelijker maken om te groeien. Het heeft de onderzoeksgroep veel tijd gekost om dit soort processen aan te tonen. "Iedereen in het vakgebied zei dat de enterische zenuwen niks te maken konden hebben met darmkanker, maar ik was koppig en dacht: "Als ze zo belangrijk zijn voor het functioneren van het maagdarmstelsel, waarom dan niet voor darmkanker?'" Melottes onderzoek is een combinatie van oncologie, neurologie en gastro-enterologie. Ze denkt dat deze uitdagende interdisciplinaire aanpak van vitaal belang is, evenals tijd. Zij verkeerde wat dat laatste betreft in een luxepositie, omdat ze relatief in vroeg in haar carrière een vaste aanstelling had gekregen. "Het kostte me zes jaar. Het kost gewoon veel tijd om op baanbrekende ideeën te komen en ze verder uit te werken."

Bron: Universiteit Maastricht