Sociale en economische achtergrond van invloed op overleving op de intensive care
Nederland heeft een kwalitatief sterk zorgsysteem, met toegang tot zorg voor iedereen. Toch blijken er grote verschillen te zijn in de uitkomst van behandeling op een IC die deels verklaard worden door verschillen in de sociaaleconomische status (SES) van de IC-patiënten. Ook lieten de onderzoekers zien dat de SES-verdeling van IC-patiënten sterk verschilt tussen regio's en ziekenhuizen.
Sterfte
Het onderzoek naar sterfte laat duidelijk zien dat de kans op overlijden niet voor alle IC-patiënten gelijk is. In de groep met de laagste sociale achtergrond (onderste 20%) stierf 16,8% van de IC-patiënten in het ziekenhuis, terwijl dit in de groep met de hoogste SES slechts 7,9% was. De gemiddelde sterfte onder alle IC-patiënten was 12,1%. Zelfs wanneer de onderzoekers rekening hielden met andere belangrijke factoren zoals hoe ziek iemand was bij binnenkomst, leeftijd, geslacht en chronische ziektes, bleef het verschil groot. Los van deze factoren is de kans op overlijden voor mensen in de laagste SES-groep namelijk nog steeds 1,6 keer groter dan voor mensen in de hoogste SES-groep. Dit beeld veranderde niet wanneer onderscheid werd gemaakt tussen patiënten met en zonder chronische ziekte.
Ziekenhuizen
In een ander onderzoek laten de onderzoekers zien dat patiënten met een lagere SES vaker worden opgenomen in kleinere algemene ziekenhuizen, terwijl patiënten met een hogere SES relatief vaker in een academisch centrum of groter ziekenhuis worden behandeld. Daarnaast hadden IC-patiënten met een lage SES vaker een acute niet-operatieve opnamereden, terwijl patiënten met een hoge SES vaker na een (geplande) operatie op de IC werden opgenomen. Ook hebben IC-patiënten met een lagere SES vaker een chronische ziekte, terwijl patiënten met een hogere SES vaker werden opgenomen zonder chronische ziekte. Dat patiënten met een lage SES gemiddeld vaker en ernstiger ziek zijn, was al bekend. Nieuw is dat deze verschillen ook op de IC, waar de meest ernstig zieke patiënten worden behandeld, zo duidelijk zichtbaar zijn in overlevingskansen én in de typen ziekenhuizen waar zij terechtkomen.
Het wegen van zorg
De onderzoekers benadrukken dat de sociale achtergrond van patiënten meegewogen moet worden bij het vergelijken van IC-zorg. Dit betekent echter niet dat de kwaliteit van de zorg tussen ziekenhuizen verschilt; alle Nederlandse IC's voldoen aan hoge kwaliteitsnormen. Intensivist Bas van Bussel: “Als we deze verschillen echt willen verkleinen, moet de ondersteuning al veel eerder beginnen, nog voordat iemand op de IC terechtkomt. Hoe eerder we ingrijpen, hoe groter het effect zal zijn, zelfs bij mensen die plotseling heel ernstig ziek worden.”
Onderzoek
Voor dit onderzoek werden IC-gegevens van 2014 t/m 2022 uit de NICE-registratie gekoppeld aan data van het Centraal Bureau voor de Statistiek over de SES, een score die welvaart, opleiding, arbeidsverleden samenvat. Door de landelijke dekking van de NICE-registratie en SES-data per huishouden van het CBS, konden de onderzoekers regionale verschillen in kaart brengen. Zo behandelen IC’s in Zuidwest Nederland en Limburg patiënten met gemiddeld de laagste SES en IC’s in Midden-Nederland juist patiënten met gemiddeld de hoogste SES.