30 jaar Transmuraal Vrouwen Dagcentrum: zorg die niet stopt na zwangerschap

Een zwangerschapsvergiftiging kan ook ná de bevalling nog klachten en vragen geven. Zeker als een volgende zwangerschap overwogen wordt. Zelfs jaren later kunnen vrouwen klachten krijgen die terug te voeren zijn op de zwangerschapsvergiftiging. Het Transmuraal Vrouwen Dagcentrum van het Maastricht UMC+ biedt vrouwen uit het hele land al dertig jaar deskundige zorg en antwoorden: vóór, tijdens en tot vele jaren na de zwangerschap. Over de betekenis van dit unieke landelijke expertisecentrum spraken we met grondlegger en gynaecoloog prof. Marc Spaanderman, klinisch onderzoeker Zenab Mohseni en klinisch epidemioloog Emma Janssen.

Een zwangerschapsvergiftiging (pre-eclampsie), eclampsie en het HELLP-syndroom zijn ernstige complicaties tijdens de zwangerschap. Vrouwen met deze ervaring hebben ook na de bevalling nog veel vragen: kan mij dit bij een volgende zwangerschap opnieuw gebeuren? Hoe kan ik deze problemen voorkomen? Hebben mijn latere gezondheidsklachten te maken met die zwangerschapsvergiftiging van destijds?

“Gelukkig komt 98% van de vrouwen gewoon goed door de zwangerschap heen” stelt prof. dr. Marc Spaanderman. “Bij 2% van de zwangere vrouwen ontstaat pre-eclampsie, maar juist die relatief kleine groep vrouwen heeft veel vragen. Over de risico’s bij een volgende zwangerschap, maar ook over allerlei fysieke en mentale klachten die na de bevalling blijven bestaan. Al tijdens mijn promotieonderzoek vroeg ik me af welke vrouwen risico lopen op zo’n zwangerschapsvergiftiging. Wat zijn hun kwetsbaarheden? Om wetenschappelijk te onderzoeken welke factoren daaraan ten grondslag liggen, ben ik in 1996 samen met mijn co-promotor dr. Louis Peeters aan de slag gegaan met een multidisciplinair team. Daarin zaten onder andere immunologen, cardiologen, vaatinternisten, stollingsdeskundigen en psychologen. Hieruit ontstond het Transmuraal Vrouwen Dagcentrum (TVDC) in Maastricht. Het is voor veel Nederlandse ziekenhuizen inmiddels het belangrijkste verwijscentrum geworden.”

Vroeg herkennen en gericht behandelen

Het TVDC biedt drie belangrijke zorgtrajecten: preventief onderzoek vóór de zwangerschap, begeleiding tijdens de zwangerschap en nazorg voor vrouwen tot 60 jaar. “Preventie staat daarbij centraal”, zegt Zenab Mohseni. “Vrouwen die eerder pre-eclampsie of het HELLP-syndroom hadden, willen we vóór een volgende zwangerschap uitgebreid onderzoeken. Dat geldt ook voor vrouwen met een mogelijke erfelijke aanleg, bijvoorbeeld als hun zus of moeder deze complicaties heeft gehad. Zo herkennen we vrouwen met een verhoogd risico vroeg en kunnen we hen waar mogelijk preventief behandelen. Door het uitgebreide onderzoek kunnen we de risico’s van een vrouw inschatten en zo nodig passende adviezen geven over onder andere leefstijl en gewicht om de risico’s nog verder te beperken.” 

Tijdens de zwangerschap blijft de vrouw bij het team onder controle en krijgt waar nodig preventieve medicatie. “We wachten dus niet af tot deze vrouwen klachten krijgen”, vult Emma Janssen aan. “We handelen preventief bij de eerste signalen uit de zwangerschapsmetingen. Tijdens hun periodieke bezoek kunnen de vrouwen de onderzoeken achter elkaar doorlopen. We onderzoeken het bloed, de conditie van hart en vaten, de stolling en de stofwisseling. Daarnaast bespreken we eventuele angst en stress. We kijken dus naar de vrouw als geheel.”

Marc Spaanderman wijst op de spectaculaire resultaten: “Met onze preventieve behandeling kunnen we het risico op pre-eclampsie inmiddels halveren. Het risico op een te kleine baby kunnen we met 25% verminderen en de kans op het HELLP-syndroom zelfs met 90%. Door onze zorg snel en efficiënt te organiseren, bieden we onze patiënten zoveel mogelijk waarde tegen voorspelbare kosten. Dankzij onze samenwerking met het Radboud UMC hebben we voldoende capaciteit om vrouwen uit het hele land te helpen.”

Marc Spaanderman
Gynaecoloog Marc Spaanderman

Wat is pre-eclampsie?

Pre-eclampsie (zwangerschapsvergiftiging) bij de zwangere vrouw kenmerkt zich door een hoge bloeddruk met eiwitverlies, schade aan de organen en/of een verstoorde bloedstolling. Deze zwangerschapscomplicatie kan gepaard gaan met ernstige gevolgen voor moeder en baby. Bij eclampsie kan dit zelfs leiden tot stuipen of insulten en tot het HELLP-syndroom met bloedafbraak, leverproblemen en een tekort aan bloedplaatjes. Een tekort aan zuurstof en voedingsstoffen door een minder goed functionerende placenta kan bij de baby tot een groeiachterstand leiden. 

Zenab Mohseni
Klinisch onderzoeker Zenab Mohseni

Ook jaren later aandacht voor het hart

Na zwangerschapscomplicaties controleert de huisarts doorgaans de gebruikelijke risicofactoren voor hart- en vaatziekten van de vrouwen. Maar gelukkig verwijzen steeds meer huisartsen deze vrouwen ook door naar het nazorgtraject van het TVDC. Want een hartecho bijvoorbeeld kan veranderingen aan het hart zichtbaar maken voordat een vrouw op latere leeftijd alsnog klachten krijgt. “Het hart krijgt het zwaar te verduren bij een zwangerschapsvergiftiging”, vertelt Zenab Mohseni. “En niet ieder hart herstelt daarna op dezelfde manier. Klachten die door vrouwen afgedaan worden als een aanhoudende vermoeidheid ten gevolge van het moederschap, kunnen daar al op wijzen. Bij 1 op de 4 vrouwen die zwangerschapsvergiftiging hebben gehad, zien we namelijk op de hartecho al een voorstadium van hartfalen. Door deze veranderingen vroeg op te sporen, kunnen wij gerichte nazorg bieden. Met steun van een NWO-subsidie onderzoeken we nu of behandeling met medicatie deze veranderingen aan het hart kan terugdraaien. Dat maakt persoonlijke nazorg zo belangrijk, ook voor de gezondheid op de lange termijn.” 

Een verklaring voor aanhoudende klachten

Niet alle gevolgen van een zwangerschapsvergiftiging zijn op een hartecho te zien. Vrouwen kunnen ook blijven kampen met geheugen- en concentratieproblemen, lichtgevoeligheid, verminderde energie en mentale klachten. Soms leidt dit tot uitval op het werk. Het helpt vrouwen om te weten dat hun klachten een oorzaak hebben en worden herkend en erkend.

“Met geavanceerde MRI-technieken onderzochten we samen met psychologen en beeldvormers wat er precies in de hersenen gebeurt”, vertelt Marc Spaanderman. “Door de zwangerschapsvergiftiging bleken de kleinste hersenvaatjes bij verder ogenschijnlijk gezonde vrouwen te blijven lekken. Ook de hersengebieden en -netwerken die betrokken zijn bij emotie, logisch en georganiseerd handelen en denken, bleken in kracht te hebben ingeboet. Dit veroorzaakt klachten die lijken op niet-aangeboren hersenletsel. Die microlekkages kunnen we helaas, voor zover we nu weten, nog niet stoppen. Maar we kunnen als team wel samenwerken met bedrijfsartsen, voor ondersteuning aan deze vrouwen in het dagelijks leven en op het werk, zodat ze niet onnodig uitvallen.” 

Van onderzoek naar persoonlijke zorg

Alle nieuwe kennis uit onderzoek wordt voortdurend naar de spreekkamer gebracht. Emma Janssen vertaalt onderzoeksresultaten naar praktische adviezen die uiteindelijk weer kunnen leiden tot nieuwe zorgprotocollen bij pre-eclampsie. “We doen gestructureerd onderzoek en rapporteren zorgvuldig de uitkomsten die we zien bij onze patiënten”, vertelt ze. “Door onze eigen zorg te evalueren en onderzoeken elders te volgen, kunnen we als team steeds beter hartfalen, een hartinfarct of een herseninfarct voorspellen. We onderzoeken ook de geheugen- en concentratieklachten die direct na de zwangerschap of pas later optreden. Vrouwen werken graag mee aan onze onderzoeken, omdat ze beseffen hoe belangrijk het is dat ze hier bij ons inhoudelijke antwoorden op vragen krijgen.”

Marc Spaanderman noemt ook een groot lopend onderzoeksproject naar de rol van het afweersysteem bij het ontstaan van zwangerschapsproblemen: “Wat is normale afweer en wanneer en hoe veroorzaakt de afweer afstoting? Want het blijft gek dat de afweer de placenta niet afstoot. Als we dit beter begrijpen, kunnen we misschien alternatieve therapieën ontwikkelen om zwangerschapsvergiftiging te voorkomen. En misschien dragen we met die kennis straks ook bij aan betere behandelingen bij orgaantransplantaties.” 

Na dertig jaar Transmuraal Vrouwen Dagcentrum is Spaanderman vooral trots op de sterke verbinding tussen onderzoek en zorg. “Ons team en netwerk hebben hard gewerkt aan wetenschappelijk onderbouwde resultaten en innovatieve zorg. We combineren onze inzichten met een holistische aanpak, waarbij we de vrouwen als geheel blijven zien. Daarmee helpen we deze vrouwen om zich goed te voelen, ondanks hun klachten.” 

Gehoord, gezien en geholpen worden

Emma Janssen heeft in de zes jaar dat ze bij het TVDC werkt het nazorgtraject zien groeien. “In de spreekkamer zien we met eigen ogen hoe belangrijk onze inzet voor deze patiëntengroep is. De vrouwen vinden het fijn om te horen dat hun klachten een oorzaak hebben. Ze ervaren dat ze bij ons gehoord, gezien, erkend en geholpen worden.” 

Ook voor Zenab Mohseni blijft de vrouwengezondheid fascinerend. Zij benadrukt dat onderzoek uiteindelijk gericht is op persoonlijke zorg: “Onderzoek doen is mijn passie, maar geen doel op zich. Het hart van vrouwen herstelt niet bij iedereen op dezelfde manier bij pre-eclampsie. Dus persoonlijke nazorg en behandeling op maat zijn de toekomst. Zo maken we als expertisecentrum echt een verschil voor alle vrouwen die met zwangerschapsvergiftiging en de gevolgen daarvan te maken hebben. Met onze inspanningen willen we voorkomen dat een vrouw over tien of twintig jaar hartfalen ontwikkelt. Daarnaast is het ook fijn dat we vrouwen bij wie we op de hartecho op dat moment geen afwijkingen vinden, gerust kunnen stellen over die bevindingen.”

Emma Janssen
Klinisch epidemioloog Emma Janssen

Mandy van de Venne (28) uit Grave:

"Met extra zorg en vertrouwen naar mijn tweede bevalling"

“In 2025 begon ik me niet goed te voelen toen ik acht maanden zwanger was. Mijn huisarts en gynaecoloog in het streekziekenhuis schreven mijn klachten toe aan de warme zomer en mijn werk. Maar met 37 weken zwangerschap werd ik opeens heel erg ziek. Ik had een zwangerschapsvergiftiging die al snel overging in het HELLP-syndroom.

Ik dacht echt dat ik dood zou gaan en voelde de wereld onder me wegzakken. Volgens de artsen was ik zelfs te ziek om een keizersnede te overleven. Het was enorm traumatisch. Uiteindelijk ben ik op natuurlijke wijze bevallen van onze zoon Dex, maar zelf weet ik er nauwelijks meer iets van. Gelukkig kwam het snel goed met de gezondheid van Dex. Mijn eigen herstel duurde lang en tot op de dag van vandaag heb ik restverschijnselen en een trauma. Achteraf heb ik begrepen dat ze me vanuit ons streekziekenhuis beter direct hadden kunnen doorverwijzen naar het Radboud, waar meer expertise was.

Op zoek naar antwoorden

Dankzij tips van lieve volgers op mijn Instagram hoorde ik van het Transmuraal Vrouwen Dagcentrum (TVDC) in het Maastricht UMC+. Mijn huisarts kende dat niet, maar wilde mij graag doorverwijzen. Afgelopen maart doorliep ik het onderzoekstraject. Daaruit bleek dat mijn hart een verminderde pompfunctie had. Ook had ik een verhoogde bloeddruk en beginnende diabetes, zonder dat ik me daarvan bewust was. Nog voor het gesprek over de uitslagen met dr. Spaanderman van het TVDC ontdekte ik dat ik weer zwanger was. Hij zette me meteen op bloeddrukverlagende medicatie. 

Extra zorg geeft vertrouwen

Inmiddels ben ik vier keer voor onderzoeken en controles in het TVDC geweest. Bij twaalf weken zwangerschap werd ontdekt dat de placenta niet optimaal werkte. Ook dat is weer goed gekomen met medicijnen. Ons tweede kindje ligt gelukkig prima op z’n groeischema. Zonder de onderzoeken in Maastricht zouden we alle voortekenen zeker hebben gemist. Elke week heb ik nu een controle in het Radboud, waar ik dag en nacht terechtkan als ik me zorgen maak. Daarnaast krijg ik mentale hulp via de praktijkondersteuner van de huisarts. Voor nu is dat voor mij genoeg. Als het nodig is, ga ik nog naar een psycholoog om mijn traumatische ervaring van destijds alsnog te verwerken. Ik ben heel dankbaar voor de extra zorg. Als ik me in deze zwangerschap ergens zorgen over maak, word ik nu serieus genomen. Dat maakt heel veel verschil. Ik heb er nu ook veel vertrouwen in dat ze in het Radboud geen risico’s gaan nemen. Inmiddels weet ik op welke datum de bevalling wordt ingeleid. Het is de bedoeling dat ik weer op natuurlijke wijze beval, maar deze keer gaan ze niet de uitgerekende datum afwachten.

Goed voor mezelf zorgen

Mijn vroeger zo goede conditie is nu helemaal weg. Mede door de medicatie, waardoor ik momenteel een stuk zwaarder ben. Ik heb ook bijna geen energie meer. Daarom richt ik me vooral op de zorg voor Dex en blijf ik grotendeels thuis om mijn krachten te sparen. Ik zie mijn toekomst heel positief, maar na twee gezonde jongens komt er geen volgende zwangerschap meer. Vanwege mijn zwangerschapsdiabetes spuit ik nu nog een lage dosis insuline. Na de bevalling ga ik flink aan mijn conditie werken en op mijn gezondheid letten. Die noodzaak is me heel duidelijk geworden. Volgens dr. Spaanderman zal ik ook van de insuline afkomen als ik mijn overgewicht kwijt ben. En dat vormt voor mij de beste motivatie.

Meer begrip voor zwangerschapsvergiftiging

Ik zou iedereen aanraden om bij twijfels of vragen over de zwangerschap naar het TVDC te gaan, ongeacht hoe ver je daarvoor moet reizen. Dat advies deel ik ook met mijn volgers op sociale media. Zo wil ik bijdragen aan meer begrip voor vrouwen die zwangerschapsvergiftiging doormaken en duidelijk maken dat dit echt serieus genomen moet worden."

Mandy van der Venne
Mandy van de Venne en zoontje Dex. Foto: Photography by Esther.
Sluit de enquête
Geef uw mening over de website, of vertel ons hoe wij onze website kunnen verbeteren.