Aandacht voor de Mens Achter de Patiënt maakt patiënten beter
Als patiënt wil je gehoord worden. Met oog voor wat belangrijk is in jouw leven. Vanzelfsprekend wil een zorgverlener die persoonlijke aandacht ook graag bieden aan patiënten. Het Maastricht UMC+ zet vrijwilligers van Stichting Mens Achter de Patiënt (MAP) in om persoonsgerichte zorg nóg beter in de praktijk verankeren. Door (oud)patiënten als ervaringsdelers in te zetten in het zorgonderwijs en in trainingen voor zorgverleners. Want als artsen en verpleegkundigen hun patiënten beter betrekken bij hun keuzes en beslissingen, wordt de medische zorg persoonlijker en beter. Zowel voor de patiënt als voor de zorgverlener.
Marcel Verhoeven (52), ervaringsdeler bij Mens Achter de Patiënt:
“Ik begrijp mijn dokter nu veel beter”
Als gevolg van een enkeloperatie lijdt Marcel Verhoeven al sinds zijn jeugd aan chronisch pijnsyndroom. De voortdurende heftige pijn had enorme impact op zijn kwaliteit van leven en zijn werk en het beheerste zijn sociale relaties. “Mijn dieptepunt was in 2016. Ik was inmiddels zwaar verslaafd aan diverse zware pijnstillers die echter niet meer hielpen. Voor de zoveelste keer lag ik in het ziekenhuis aan een ketaminepomp. Door mijn pijn was ik ook een extreem vervelend mens en lastige patiënt geworden. Dus het was opmerkelijk dat de meeste zorgverleners toch nog altijd veel geduld met me hadden. Een jonge arts in opleiding kwam op een dag even vertellen dat hij me van de ketaminepomp wilde afhalen. Zodat ik naar huis kon, want ze konden niets meer voor me doen. Ik was razend: snapte die man dan niet hoeveel pijn ik had? En nu wilde hij óók nog deze pijnstiller weghalen? Uit boosheid en onmacht heb ik hem zijn huid vol gescholden. Zoals ik ook al vaker bij andere zorgverleners had gedaan. Wat later kwam wijlen dr. Van Kleef, zijn supervisor aan mijn bed zitten. In 10 minuten wist hij mij duidelijk uit te leggen waarom de ketaminepomp afgekoppeld zou worden. Door de gewenning deed deze zware en verslavende pijnstiller namelijk niets meer voor mij. Van Kleefs geduldige, duidelijke uitleg maakte voor mij een wereld van verschil. Mijn frustratie verdween en ik begreep de beslissing van de artsen. Dat gaf enorme rust, ondanks de pijn.”
Meer levenskwaliteit
“Mijn arts opperde ook dat het mij waarschijnlijk meer kwaliteit van leven zou opleveren als ik met mijn bedrijf zou stoppen. Dan kon ik mijn beperkte energie voor mijn relatie en sociale leven gebruiken. Maar het was voor mij tot dan ondenkbaar geweest dat ik mijn eigen bedrijf en dus ‘mijn plek in de maatschappij’ zou opgeven. Achteraf gezien was dat echter het beste advies dat ik had kunnen krijgen. Mijn redding zelfs! Want daardoor kwam ik kort daarna in contact met de Stichting Mens achter de Patiënt (MAP). Dat ik als ervaringsdeler mijn verhaal kon vertellen, betekende dat ik zorgmedewerkers bewust kon maken van mijn ervaringen als chronisch patiënt en mijn patiëntbeleving in mijn jarenlange ziekteproces. Dankzij mijn verhaal en de verhalen van andere ervaringsdelers zullen meer patiënten beter en mensgerichter geholpen worden. Dus daarmee draag ik nu toch nog op een zinvolle manier bij aan de maatschappij. Het gaat vaak om kleine dingen die het grote verschil kunnen maken. Een complimentje aan de patiënt bijvoorbeeld. Een arts mag gerust laten zien dat een situatie hem raakt. Vaak is de grootste zorg van een patiënt niet medisch maar juist werk- of relatie-gerelateerd. Het is zo fijn als de arts daar ook oog voor heeft. Ook al kan die daar toch meestal niets aan doen.”
Meer informatie:
Onze Zorg van de Toekomst
Het MUMC+ heeft sinds kort een samenwerkingsovereenkomst met MAP voor het inzetten van ervaringsdelers om de zorg te verbeteren. Binnen het MUMC+ is persoonsgerichte zorg een belangrijk onderdeel van het strategisch programma Onze Zorg van de Toekomst. Daarin staat het verbeteren van de uitkomsten van zorg en de ervaringen van patiënten centraal. Persoonsgerichte zorg is afgestemd op de persoonlijke behoeften, wensen en voorkeuren van de patiënt. Zorgverlener en patiënt beslissen samen over de zorg die het beste past.
Jerome Schreurs, AIOS-reumatologie:
“Ik wil dat mijn patiënt terug naar zijn werk of hobby kan”
“Als dokter bekijk je een patiënt altijd vanuit zijn ziektebeeld. Zaken als kwaliteit van leven, dagelijks functioneren, de mentale situatie en het welzijn van de patiënt komen daarbij minder aan bod. Het is goed als je van een patiënt hoort welke impact jouw woorden en houding hebben. Ik heb het gevoel dat er binnen de basisopleiding geneeskunde niet altijd voldoende oog voor is. Het is ook voor artsen in opleiding belangrijk om je hier bewust van te zijn. Als je tegenover je patiënt bijvoorbeeld te vluchtig over een nieuwe diagnose heengaat, zal het vertrouwen in de arts en behandeling veel minder zijn. Dat geldt ook voor het accepteren van een ziekte door de patiënt. Je bent vaak beperkt in je tijd op de poli, maar even vragen naar hoe het met het werk, hobby’s of thuis gaat, is zeker al een stap in de goede richting.”
Samen beslissen
Jerome volgde in 2023 de training ‘Partners in care’, over wat een diagnose en behandeling met een patiënt kan doen. “Mede daardoor kreeg ik meer oog voor het belang van samen beslissen. In de reumatologie zijn behandelkeuzes niet zwart/wit. Onze patiënten willen gehoord worden. Op onze afdeling vragen we elke nieuwe patiënt naar zijn sociale omgeving. We zien onze patiënten meestal vele jaren en dan is het belangrijk dat je iets over zijn of haar leven weet. Hoe iemand vertelt hoe hij nu met zijn hobby of werk omgaat, zegt ook iets over hoe het met zijn reuma gaat. Als een jonge patiënt bijvoorbeeld een examen in het vooruitzicht heeft, kun je bijvoorbeeld samen besluiten om de behandeling iets aan te passen. Als je de mens achter de patiënt kent kun je beter op maat behandelen, zolang dat uiteraard medisch verantwoord blijft.”
Extra tijd maken
“Wat voor ons routine en vanzelfsprekend is, is voor de patiënt nieuw en heeft vaak veel impact. Maar de nodige aandacht geven kost vaak extra tijd. Als je iedereen op de poli 5 minuten extra geeft, heb je op het einde van de dag 3 of 4 patiënten minder kunnen helpen. Binnen onze afdeling bestaat gelukkig de mogelijkheid om bijvoorbeeld patiënten naar een reumaverpleegkundige te sturen als iemand extra aandacht of hulp nodig heeft. Bij zorgen over werk of problemen door sociaal isolement, kunnen we ook het multidisciplinaire revalidatieteam van Adelante inzetten. Mede dankzij de training van MAP heb ik al meerdere patiënten op deze manier laten ondersteunen. Want ons einddoel is deels medisch bepaald, maar ook dat iemand terug aan de maatschappij kan deelnemen. Dat komt ook de arts-patiëntrelatie ten goede en zal ook de zorg verder verbeteren. Je bent tenslotte wel met mensen bezig.”
Dankzij mijn verhaal en de verhalen van andere ervaringsdelers zullen meer patiënten beter en mensgerichter geholpen worden.
Floor Konsten, IC-verpleegkundige:
“Door je kwetsbaar op te stellen, verdwijnen barrières”
Menselijk oog voor je patiënt blijft belangrijk. Ik wil werken met open vizier en ben niet bang voor opbouwende kritiek. Daar kun je juist iets mee doen. Ik volgde de onderwijsmodule Partners in Care, met als een van de opdrachten: ‘feedback aan patiënten vragen’. Ik heb hiervoor een afspraak met een ‘moeilijke’ patiënte en haar dochter gemaakt, om mij te vertellen wat ze van mijn benadering vonden. Het was heel bijzonder om te ervaren dat er in dat gesprek, ondanks alle problematiek, een positieve vibe ontstond. Heel frappant: juist als je je als zorgprofessional kwetsbaar opstelt, verdwijnen barrières. Dat was voor mij de grootste eyeopener. Een belangrijk leermoment dat ik nu altijd in mijn achterhoofd hou. Die ervaring gun ik eigenlijk al mijn collega’s en onze artsen. Maar helaas staat niet iedereen daarvoor open.”
Vertrouwen opbouwen
Ik vraag niet elke patiënt concreet hoe ik overkom. Maar wel indirect: ‘Begrijpt u mij? Of moet ik het nog beter uitleggen?’ De verpleegkundigen die ik zelf opleid hou ik altijd voor: deze patiënt kan ook jouw vader of dochter of partner zijn. Hoe zou die dan door jou behandeld willen worden? Ik kom je niet als zorgverlener iets meedelen, maar probeer aan te sluiten op het niveau van de patiënt. En ik spoor hem of haar zeker ook aan om alle vragen te stellen. Het is zo fijn als je ziet dat je iemand ondanks alle stress, onbegrip of schuldvragen toch goed kunt informeren en tegemoet kunt komen. Natuurlijk kan dat niet op hectische momenten, maar vaak is toch wel ergens tijd te vinden. Als je zo werkt aan een betere band met de patiënt en familieleden kun je daar met je collega’s op een later moment ook op voortborduren.
Wereld van verschil
“Deze softe kant van ons werk is zeker niet negatief of ouderwets. Want als je niet even die extra paar minuten aandacht geeft, heb je kans dat je ieder volgend uur weer tegen hetzelfde probleem aanloopt. Dingen kunnen zelfs escaleren omdat je patiënt geen idee heeft waarom jij bepaalde dingen doet of zegt. Echt luisteren helpt ook heel goed bij families uit andere culturen. Of bij mensen die met totaal verkeerde informatie van internet willen bepalen wat er moet gebeuren. Met net wat meer aandacht kun je al snel de angel uit de angst, het verdriet of de schrik halen. Dat maakt een wereld van verschil.”
Mens Achter de Patiënt
Stichting Mens Achter de Patiënt (MAP) organiseert eenmalige trainingen, zoals Partners in Care en de onderwijsmodule MAP voor eerste- en tweedejaars bachelors geneeskunde, gezondheidswetenschappen en studenten van ZUYD Hogeschool en het Vista College. Daarbij wordt gebruik gemaakt van verschillende ervaringsdelers en zorgprofessionals. De onderwijsmodules bestaan uit 3 bijeenkomsten. Jaarlijks volgen 800 studenten uit Maastricht en omgeving deze modules. De organisatie ervan is in handen van vrijwilligers van MAP en studenten bij wijze van betaald tussenjaar.