Om deze website te kunnen gebruiken dient u Javascript in te schakelen.

Onze verhalen

De laatste zenuwarts van Nederland

Het zijn feestelijke tijden voor Frans Verhey, hoogleraar Ouderenpsychiatrie en Neuropsychiatrie. Afgelopen jaar bestond het door hem opgerichte Alzheimer Centrum Limburg 20 jaar, dit jaar gaat hij met emeritaat en viert hij veertig jaar samenzijn met zijn vrouw. Hij is trots op wat er met het centrum bereikt is en op het team dat werkt vanuit één visie: mensen met Alzheimer perspectief op kwaliteit van leven bieden. “Te vaak wordt Alzheimer gezien als een afschuwelijke, dodelijke hersenziekte waar niet mee te leven valt. Maar met de juiste ondersteuning en zorg kun je vaak nog een zinvol en plezierig leven hebben.” 

Verheys hele carrière staat in het teken van dementie. In die ruim 40 jaar is er enorm veel veranderd. “Tijdens mijn opleiding neurologie behoorden mensen met dementie en hun mantelzorgers bijna tot een verstoten groep mensen. Er was nog weinig bekend over dementie en dingen waren slecht geregeld. De ‘behandeling’ bestond uit thuis pappen en nathouden tot het niet meer ging en dan naar een verpleeghuis, als er plek was. In geval van crisis kwam je het ziekenhuis in, regelmatig met een smoes omdat dementie geen reden voor opname was en wachtte je daar op een plek in het verpleeghuis.  De medische staf had vaak een bijna vijandige houding naar die patiënt en zijn mantelzorgers omdat opname leidde tot 'verkeerde bedden' problemen: patiënten verbleven vaak meer dan een half jaar in het ziekenhuis. Ik had met ze te doen, dat heeft bij mij een zaadje geplant. Ik vond dat je zo niet met mensen om kon gaan. Er was weinig over dementie bekend, men wist eigenlijk niet goed wat er in die hersenen gebeurde en ze kregen niet de zorg en begrip die ze nodig hadden. En ook in het verpleeghuis van toen was er weinig oog voor welzijn, leven en wonen. Dit is gelukkig allemaal enorm verbeterd: de warme zorg, het begrip, de context. Er is nu veel meer oog voor wat iemand nodig heeft.”

De laatste zenuwarts van Nederland

Verhey studeerde geneeskunde in Amsterdam en koos daarna vanwege zijn belangstelling voor neurologie en psychiatrie voor een opleiding tot zenuwarts in Utrecht. “Eigenlijk een heel ouderwetse opleiding. Vroeger dacht men dat psychische problemen altijd met hersenaandoeningen te maken hadden. Ik was vooral geïnteresseerd in het snijvlak tussen neurologie en psychiatrie. In ziektes van de hersenen die ook de persoonlijkheid en het psychisch functioneren raken. Als een van de laatsten kon ik in 1982 nog aan deze opleiding beginnen. Inmiddels ben ik de laatste zenuwarts in Nederland.”

Met zijn keuze voor zenuwarts treedt Verhey in de voetsporen van zijn vader. Zijn vader was halverwege de jaren 60 een van de oprichters van de PAAZ (Psychiatrische Afdeling Algemeen Ziekenhuis) en ook hij is hoogleraar geworden. “Toch is dit niet vanzelfsprekend gegaan, het is voor mij ook zoeken geweest. Mijn vader was meer een algemeen psychiater. Ik was vooral geïnteresseerd in die neurologische kant.” Het gezin met 6 kinderen, waarvan Verhey met zijn tweelingzus de derde en vierde zijn, woonde in hartje Maastricht. “Een fijn gezin, we hebben onderling een goed contact. Studeren was een vanzelfsprekende zaak. Als je het kon moest je het doen.” Zijn moeder overleed op 43-jarige leeftijd aan bijnierkanker. “Ik studeerde toen net een paar weken in Amsterdam. De laatste zes jaar was ze af en aan ziek, maar haar dood was toch onverwacht. We wisten niet dat ze terminaal was, en mijn vader die dat wel wist kon daar moeilijk over praten. Na haar dood was hij nogal onthand. Hij heeft zijn leven op een gegeven moment herpakt door een proefschrift te schrijven. Toen hij een paar jaar later met zijn vroegere secretaresse trouwde, waren wij als kinderen heel blij voor hem.”

Frans Verhey_4

Frans Verhey, hoogleraar Ouderenpsychiatrie en Neuropsychiatrie is het mede-hoofd en oprichter van het Alzheimer Centrum Limburg. Hij was jarenlang bestuurslid van de International Psychogeriatric Association, INTERDEM en het European Alzheimer’s Disease Consortium, en (mede) projectleider van verschillende grootschalige nationale en internationale studies, waaronder INDUCT, een Horizon 2020 Marie Curie ITN en JPND Actifcare en COGNISANCE.  Verhey heeft meer dan 70 promoties en 650 publicaties op zijn naam staan.

Dementie is de keerzijde van oud worden

In 1993 promoveerde Verhey in Maastricht bij Jelle Jolles op dementie, geheugen en depressie. Jolles werd in 1986 hoogleraar in Maastricht en kreeg de opdracht een centrum voor veroudering op te zetten en vroeg Verhey mee om het dementieonderzoek te leiden. “In de eerste maand begonnen we al met de eerste geheugenpoli van Nederland. Dat is uitgegroeid tot wat nu het Alzheimer Centrum Limburg is. Academisch gezien was dit een enorme kans.” Verhey: "Dementie is de keerzijde van oud worden en niet iets waarvoor je bang moet zijn. Eigenlijk is het net zoiets als grijs haar of slijtage aan de heup. We hebben nu zoveel mensen met dementie omdat er voor heel veel andere aandoeningen een oplossing is. Kanker wordt beter behandeld, cardiovasculair crisismanagement is veel beter en mensen leven gezonder. Dat betekent dat mensen nu op steeds oudere leeftijd dement worden. Meer dan 90% van de mensen heeft het in zich om dement te worden als je maar oud genoeg wordt. Vroege dementie is echt een ander verhaal, ook medisch gezien. Op onderdelen zien die hersenen er anders uit en er spelen meer genetische factoren mee. Vroege dementie kun je ook veel minder beïnvloeden met je leefstijl. Waarom dat zo is weten we niet.”

Alzheimermedicijn

Afgelopen december besloot de EMA het geneesmiddel Aducanumab, dat in de Verenigde Staten wel gebruikt wordt, niet toe te laten. Tot grote opluchting van Verhey. “Het hele idee van Alzheimereiwitten die je moet weghalen om te kunnen genezen, blijkt niet te werken. Aducanumab is zo’n medicijn dat de Alzheimereiwitten weghaalt. Maar we zien nu dat de patiënten er niet echt beter van worden en de bijwerkingen zijn fors. Ik wil geen moppersmurf zijn, maar de voordelen wegen echt niet op tegen de nadelen zoals zwellingen en bloedingen in de hersenen. Twintig jaar geleden was de hoop op een medicijn veel groter, ook bij mij. Het is niet gezegd dat er nooit iets gaat komen, maar het heeft zo met veroudering te maken, dat het helemaal niet vanzelfsprekend is dat het oplosbaar is. Dat weten we gewoon niet. De slogan ‘Alzheimer de wereld uit’ zal ik nooit uitspreken. Alzheimer is een optelsom van heel veel beschadigende en beschermende factoren eerder in je leven. Onderzoek moet wat mij betreft meer over biologische veroudering gaan en over hoe de kwaliteit van leven te verbeteren. Welke ondersteuning kun je bieden met behulp van technologieën. Het Ministerie van VWS is gestart met het Nationale Dementiestrategie programma dat meer gericht is op de kwaliteit van leven van mensen met dementie en hun naasten, dat is heel goed.”

Frans Verhey ontvangt Koninklijke Onderscheiding van burgemeester Daan Prevoo
Ter gelegenheid van zijn afscheid ontving Frans Verhey een koninklijke onderscheiding uit handen van burgemeester Prevoo van Valkenburg aan de Geul

Assepoesterparadox

Als je het over dementie hebt, kun je niet om euthanasie heen, een hot item. Hoe kijkt Verhey daartegenaan? “Ik ben daar zeker geen tegenstander van, omdat het rust kan geven. Ik kom regelmatig mensen op de poli tegen die na de diagnose met de huisarts in gesprek gaan over euthanasie en dat begrijp ik heel goed. Maar veel mensen zijn bang dat ze de boot missen en denken: ik moet wat geregeld hebben voordat het 24.00 uur is, want anders is het te laat. Dat noemen we de Assepoesterparadox. Tot 24.00 uur was Assepoester die mooie verschijning op het bal, na 24.00 uur wordt ze weer het meisje in de lompen. Ik ben een tegenstander van te automatisch de link leggen tussen dementie en euthanasie omdat leven met dementie per definitie onwaardig zou zijn. Heel veel mensen hebben een waardig leven met dementie. De missie van onze Geheugenpoli is geslaagd als mensen zeggen ‘We waren er heel bang voor, maar we zien het nu beter in perspectief en eigenlijk hebben we best nog een goed leven. Ik heb Alzheimer maar de kwaliteit van mijn leven is best nog groot.’ Op het moment dat je de diagnose Alzheimer krijgt, is het leven niet meteen afgelopen.”

Mijlpalen

Dit jaar is een jaar met mijlpalen voor Verhey. Het is veertig jaar geleden dat hij zijn vrouw leerde kennen en dat moet gevierd worden. “Mijn vrouw is een Tilburgse die ik in Amsterdam via een gemeenschappelijke vriend in mijn studentenhuis heb ontmoet. Het was liefde op het eerste gezicht. Zij is verpleegkundige en we hebben samen drie kinderen van wie er twee ook in de verpleegkundige zorg werken. Blijkbaar geef je dat toch door. Alhoewel mijn vader altijd vond dat ik economie moest gaan studeren. Maar dat vond ik niets. Ik wilde contact met mensen, daarom koos ik binnen de geneeskunde ook niet voor het snijden, maar voor de neuropsychiatrie.”  En in mei bereikt Verhey de pensioengerechtigde leeftijd, is dat ook een feestje waard? “Zeker. Ik ben trots op wat ik achter laat: een geweldig team met talentvolle mensen die heel genuanceerd naar Alzheimer kijken. Er is en wordt goed werk verricht op gebied van vroege diagnostiek en biomarkers, preventie en psychosociaal onderzoek. Ik ben blij dat ik daaraan heb kunnen bijdragen maar ik zal ook blij zijn om van een overvolle agenda verlost te zijn. Voorlopig blijf ik nog een dag per week voor het afronden van een paar promotietrajecten en een internationaal project. En verder zie ik wel wat de toekomst brengt, misschien een schildercursus. In ieder geval een wandeling naar Santiago de Compostella.”

Dit artikel is eerder gepubliceerd in UMagazine. Door: Annelotte Huiskes (tekst), Sem Shayne (fotografie)

Frans Verhey

"Het hele idee van Alzheimereiwitten die je moet weghalen om te kunnen genezen, blijkt niet te werken. (...) Twintig jaar geleden was de hoop op een medicijn veel groter, ook bij mij. Het is niet gezegd dat er nooit iets gaat komen, maar het heeft zo met veroudering te maken, dat het helemaal niet vanzelfsprekend is dat het oplosbaar is. Dat weten we gewoon niet. De slogan ‘Alzheimer de wereld uit’ zal ik nooit uitspreken."

Sluit de enquête