Hoe kan technologie helpen bij gezonde keuzes?
Hoe kan technologie mensen helpen gezondere keuzes te maken die ziekten voorkomen, vertragen of de impact op het dagelijks leven verkleinen? En hoe draagt systematische ontwikkeling en evaluatie van dergelijke digitale preventieprogramma’s daaraan bij? Hoogleraar Rik Crutzen beantwoordt deze vragen aan de hand van het LETHE-project en de systematische benadering die daaraan ten grondslag ligt. Promovendus Gido Metz vertelt over zijn onderzoek naar het Cyclisch Evaluatieproces als alternatieve evaluatie-aanpak voor digitale preventie voor seksuele gezondheid bij jongeren.
Rik Crutzen is hoogleraar Gedragsverandering en Technologie bij de vakgroep Gezondheidsbevordering. “Als gedragswetenschapper ben ik vooral geïnteresseerd in projecten waar gezondheid, gedrag en technologie samenkomen. LETHE is zo’n project. Hierin werken 15 Europese partners uit 9 landen samen aan de ontwikkeling van een gepersonaliseerde digitale interventie om factoren die dementie veroorzaken in een vroeg stadium te detecteren. Het is erg interessant om met verschillende landen en organisaties (patiëntenverenigingen, techneuten, medische disciplines en commerciële bedrijven). “Lange tijd is gedacht dat dementie niet te voorkomen is”, legt hij uit. “Te genezen is de ziekte weliswaar (nog) niet, wel zijn er nieuwe inzichten over hoe preventieve interventies de ziekte vertragen. Het doel van LETHE is digitale ondersteuning bijeen leefstijlinterventie te ontwikkelen.”
“Laat mensen meedenken over wat zij nodig hebben”
De mens als vertrekpunt
“Dat doen we samen met allerlei belanghebbenden, vanzelfsprekend óók patiënten. Want wil zo’n digitale interventie werken, dan moet je weten wat patiënten ervan vinden en snappen wat hen beweegt om bepaalde dingen wel of niet te doen. De eerste stap in de ontwikkeling van de app was dan ook gesprekken voeren. Interviews afnemen met mensen met als vertrekpunt ‘waar hebben ze behoefte aan, wat vinden ze prettig, wat zien ze zichzelf wel of juist niet doen?” Op basis van de input uit de interviews hebben we vragenlijsten gemaakt, die we aan een grotere groep hebben voorgelegd. In de kern gaat het erom dat mensen vertrouwen krijgen in een aanpak, dat ze nieuwe gewoonten aanleren en kleine stapjes tegelijk zetten. Dat zijn ook allemaal dingen die in de app terecht zijn gekomen.”
Vier landen
LETHE bouwt voort de studie FINGER. “Dat was eveneens een internationale studie die zich richtte op coaching in bredere zin op het gebied van bewegen, voeding etc. Met LETHE voegen we daar een digitale component aan toe. We onderzoeken of die digitale toevoeging een meerwaarde is en helpt bij het volhouden van een gezondere leefstijl. De app richt zich vooral op ondersteuning in het dagelijks leven, geeft tips en geheugensteuntjes in de vorm van een kalender waarin alle afspraken met diëtiste, arts etc. staan. We proberen het zo gemakkelijk mogelijk te maken, en daarnaast toegankelijk door bijvoorbeeld een smartphone ter beschikking te stellen. De app wordt getest in onder 160 patiënten, verdeeld over vier landen (Oostenrijk, Italië, Zweden en Finland). Alle deelnemers hebben al geheugenklachten en zijn in behandeling bij bijvoorbeeld een geheugenpoli.”
Gebruiksdata en vragenlijsten
De studie is pas halverwege en het is dus nog te vroeg voor resultaten. Toch licht Rik een voorzichtig tipje van de sluiter op. “Aan de gebruiksdata zien we dat gebruikspatronen in de landen verschillen. In Italië en Oostenrijk is het gebruik wat constanter dan in Zweden en Finland waar het gebruik stijgt als de afspraak met de zorgverlener dichterbij komt. Of dat met culturele verschillen te maken heeft, dat laat ik even in het midden.” Naast monitoring van gebruiksdata komen inzichten uit vragenlijsten die de deelnemers regelmatig invullen. Rik: “Na twee jaar vindt de evaluatie plaats en gaan we beoordelen of en welke verbeteringen nodig zijn, wat de uitdagingen zijn om ze te integreren in de zorgsystemen van de verschillende landen, zodat de zorgverzekeraars in de landen het gebruik van de interventie kunnen voorschrijven.”
Cyclisch evaluatieproces
Promovendus Gido Metz evalueert en optimaliseert de impact van gedrag bij digitale gezondheidsinterventies met behulp van het Cyclisch Evaluatieproces. Gido: “Gerandomiseerd onderzoek met controlegroep (RCT) is niet altijd geschikt om online interventies te evalueren. De digitale ontwikkelingen gaan daarvoor simpelweg te snel.” Gido paste het Cyclisch Evaluatieproces toe op Sense.info, een website voor seksuele gezondheid van jongeren. In samenwerking met Soa Aids Nederland, één van de ontwikkelaars van de website, onderzocht Gido hoe effectief sense.info nu eigenlijk is. Met andere woorden: welke informatie hebben jongeren echt nodig en hoe beïnvloedt dit hun gedrag?
Think aloud
“Het Cyclisch Evaluatieproces bestaat uit vier stappen”, legt Gido uit. “In de eerste stap onderzoeken we hoe de ontwikkelaar het gebruik voor zich ziet en denkt hoe de interventie leidt tot gedragsverandering. Daarna kijken we naar het daadwerkelijke gebruik op basis van de web analytics om te ontdekken of er discrepanties zijn tussen het geplande en werkelijke gebruik. Op basis daarvan kun je bepaalde aannames doen over de impact van een pagina. In stap drie bevragen we de eindgebruikers. Dat doen we met de ‘think-aloud methode’ waarbij de deelnemers hardop denken bij het navigeren over de website. Ze vertellen wat ze doen, welke stappen ze zetten, wat ze van de pagina’s vinden etc. De proefpersonen zeggen eigenlijk alles wat in hen opkomt in relatie tot de website. Daarbij krijgen ze specifieke opdrachten. In ons geval was dat bijvoorbeeld: open de homepage en start met zoeken naar informatie over chlamydia. Via gebruiksdata en de think-aloud input zien wij hoe ze dat doen, en welke obstakels ze tegenkomen. Aangekomen op de chlamydia pagina vragen we ze de informatie te zoeken die ze willen en daarbij ook weer hardop te denken. Na afloop interviewen we de deelnemers en zo ontstaat een goed beeld van de impact van de pagina. In de vierde fase optimaliseren we de pagina op basis van de opgehaalde feedback waarna het evaluatieproces weer opnieuw begint.”
Persoonlijke verhalen
“Een van de inzichten uit de evaluatie is dat de chlamydia pagina de best bezochte pagina van Sense.info is, maar dat het percentage bezoekers dat doorklikt naar de soa-test relatief laag is. Uit de think aloud studie komt naar voren dat sommige mensen de link niet zien, of dat ze het spannend vinden om zich te laten testen. Sommigen zouden een zetje in de rug fijn vinden, bijvoorbeeld een interactieve vragenlijst met testadvies. Het mooie was, die lijst bestond al, alleen niet op deze pagina. Dus dat was een eenvoudige manier om te optimaliseren. Daarnaast hebben we het gedragsprincipe ‘modelleren’ toegepast door sterker in te zetten op persoonlijke verhalen over chlamydia. De verhalen zijn opgehaald bij jongeren en gaan over het testen, over het waarschuwen van je partner (en hoe lastig dat is), het gebruik van medicatie etc. Je leert mensen op deze manier gedrag aan door ze laten kijken hoe anderen – personen met wie ze zich identificeren - het gedrag uitvoeren. Vanaf het moment dat we de verhalen op de website hebben geplaatst, begon de evaluatiecyclus weer opnieuw. Op basis van gebruiksdata, interviews en think-aloud feedback op de chlamydia pagina zien we dat de verhalen worden aangeklikt en gewaardeerd. Ook in de think aloud-studies werden de verhalen gewaardeerd en werden door deelnemers suggesties gegeven voor de inhoud van toekomstige verhalen.” Een volgend onderzoek spitst zich toe op Sense.info op TikTok; een nog dynamischer omgeving, waar TikTok-gebruikers door het plaatsen van comments meteen kunnen reageren op de informatie die Sense.info daar verstrekt.
Congres ICT&Health
Rik Crutzen en Gido Metz verzorgen tijdens het congres ICT & Health een sessie over digitale preventie. Zij leggen uit hoe technologie mensen kan helpen bi het maken van gezondere keuzes en illustreren het belang van systematische ontwikkeling en evaluatie van dergelijke digitale preventieprogramma’s. Rik doet dat aan de hand van het LETHE-project. Gido vertelt over zijn onderzoek naar het Cyclisch Evaluatieproces als alternatieve evaluatie-aanpak voor digitale preventie.