Verhaal | 12 november 2019

Frans Verhey sceptisch over alzheimermedicijn

De media stonden er onlangs bol van: er zit een alzheimermedicijn aan te komen. Het middel, Aducanumab, zou de symptomen van de gevreesde ziekte kunnen terugdringen, zo luidt althans de claim. Het middel van de Amerikaanse farmaceut Biogen wordt begin volgend jaar ter registratie voorgelegd aan de FDA (Food and Drug Administration). De medische wereld reageerde verdeeld: van positief-kritisch tot sceptisch. Prof. dr. Frans Verhey, psychiater/ neuroloog en hoogleraar Ouderenpsychiatrie/ Neuropsychiatrie, behoort tot de laatste groep.  

“Dat zou wel heel mooi zijn, dacht ik in eerste instantie. Maar op basis van wat er nu bekend is, ben ik sceptisch. Het zou wel eens enorm kunnen tegenvallen. Ze hadden hier beter nog niet mee naar buiten kunnen komen. Het is een hype geworden”, aldus Verhey. “Ik weet niet of het klopt. De claim is dat het middel ingrijpt op de alzheimer-eiwitten in de hersenen. Die eiwitneerslagen of plaques in de hersenen, bestaand uit het eiwit bèta-amyloïd, worden verantwoordelijk gehouden voor dementie. Maar er is geen één-op-één relatie tussen dat bèta-amyloïd en dementie. Er zijn ouderen van wie de hersenen vol zitten met deze eiwitten, maar geen symptomen van dementie vertonen en cognitief heel goed functioneren. Bèta-amyloïd zou één van de oorzaken van dementie kunnen zijn.”

Sub-analyse

Daarbij komt dat Biogen eerder in twee studies geen klinische effecten kon aantonen. Dat feit bracht de farmaceut ertoe het onderzoek naar het middel eerder dit jaar stop te zetten. Totdat uit een sub-analyse van een kleinere groep patiënten in één van die studies bleek dat het middel in hoge dosering wél een statistisch significant resultaat (23 procent beter functioneren ten opzichte van een placebo) liet zien. Verhey: “Wat er nu naar buiten is gebracht, zijn percentages, geen absolute getallen. Dat maakt wantrouwend. Een van de twee studies laat nog steeds geen enkel effect zien. Dat resultaat is mager. Of het klinisch relevant is, weten we daarom niet. En er is nog geen wetenschappelijke publicatie van het onderzoek.”

'Mabs'

Valt er dan helemaal niets positiefs over het aangekondigde middel te zeggen? Verhey: “De techniek is op zich wel heel interessant. Op beelden van de hersenen zie je dat Aducanumab de plaques in de hersenen kan verwijderen. Maar of dat leidt tot de gewenste klinische verbetering, weten we niet. Er zijn wel meer van die zogenoemde ‘mabs’, monoklonale antilichamen, die plaques kunnen doen verdwijnen. Maar onderzoek naar deze middelen is steeds gestaakt, simpelweg omdat er geen noemenswaardig effect was op de dementie; soms werd er zelfs een verslechtering geconstateerd.”

verheyPreventie

Verhey is in de loop der jaren pessimistischer geworden over de ontwikkeling van een alzheimermedicijn. “Tien jaar geleden waren we nog een stuk optimistischer. Maar veel bedrijven hebben zich teruggetrokken uit het onderzoek naar een middel tegen alzheimer. Ik ben meer opgeschoven richting preventie: we kunnen beter proberen dementie te voorkomen door in te zetten op een verbetering van de lifestyle. Voldoende bewegen, goede voeding, investeren in sociale netwerken. Dat soort dingen. Met die boodschap zijn we onlangs op initiatief van Nijmegen breed naar buiten getreden door middel van een ingezonden brief in NRC. Ik heb me daar graag bij aangesloten.”

Dooie mus?

Het recente nieuws over Aducanumab maakt nog maar eens duidelijk hoe graag patiënten en hun omgeving zouden willen dat er eindelijk een middel tegen alzheimer komt. Verhey en zijn collega’s hebben al de nodige mensen op hun poli moeten teleurstellen. Sowieso gaat registratie van in Europa – als alles meezit – nog zeker een jaar duren, aldus Verhey. Worden patiënten dan blij gemaakt met een dooie mus? Verhey: “Als je het zo wil stellen, sluit ik dat niet uit. En er zijn al heel wat dooie mussen langsgekomen. Een aantal jaren geleden kwam Nutricia met Souvenaid, een yoghurtdrankje dat zou werken bij beginnende dementie. Ik heb er aanvankelijk ook in geloofd, maar het effect stelde uiteindelijk niets voor. Het is spelen met de emoties van mensen. En het frustreert bovendien het acceptatieproces.”