Promoveren aan het bed: hoe verpleegkundige Serge Heines zorg en onderzoek samenbrengt
De grenzen van verpleegkundige zorg verschuiven. Verpleegkundigen ontwikkelen zich tot onderzoekers en vernieuwers die de zorg naar een hoger niveau tillen. Serge Heines, intensive care verpleegkundige en beademingsspecialist in het Maastricht UMC+, combineerde jarenlang intensieve patiëntenzorg met baanbrekend onderzoek naar beademing. Op 7 oktober verdedigde hij zijn proefschrift over Electrical Impedance Tomography (EIT). Een indrukwekkend traject dat wetenschap en patiëntenzorg naadloos verbindt.
Een ongebruikelijke route
Zijn loopbaan begon in 1988, toen Serge via de inserviceopleiding de verpleegkunde instroomde. Na jarenlange ervaring aan het bed en een intensive care opleiding ontwikkelde hij zich tot ventilation practitioner, een beademingsspecialist op de IC. Tijdens een congres kwam hij in aanraking met Electrical Impedance Tomography (EIT). Deze techniek maakte grote indruk op hem.
Toen EIT in 2011 commercieel beschikbaar kwam, zag Serge de kans om de zorg voor patiënten te verbeteren door promotieonderzoek te gaan doen naar het gebruik van deze technologie. “Ik had al een aantal publicaties op mijn naam staan, maar had geen hbo-diploma. In principe kun je dan niet zomaar een promotietraject doen, maar van de decaan kreeg ik het vertrouwen om te starten. Dit was het zetje dat ik nodig had,” vertelt Serge.
Onderzoek tijdens een pandemie
Het hoofdproject van Serge’s promotie bestond uit een studie met veertig patiënten waarbij EIT werd toegepast. Toevallig bleek de veertigste patiënt van zijn studie de allereerste COVID-patiënt in het MUMC+ te zijn. Dat veranderde de situatie razendsnel. Beademingsteams werden in recordtijd samengesteld, en er ontstond een ongekend grote dataset. “Ik hoef niemand te vertellen hoe intens deze periode was,” zegt Serge. “Maar het gaf ons ook de unieke kans om snel waardevolle informatie te verzamelen.” De verzamelde data vormden de basis voor meerdere wetenschappelijke publicaties en leidde uiteindelijk tot zijn proefschrift “Electrical impedance tomography to guide personalized ventilator settings in Intensive Care patients”.
Wat is Electrical Impedance Tomography (EIT)?
EIT is een nieuwe manier om te kijken hoe de longen werken. Met een band met kleine metalen plaatjes (elektroden) om de borst kan EIT direct beelden laten zien van hoe de lucht zich in de longen verdeelt.
De verdediging
Op 7 oktober 2025 verdedigde Serge Heines zijn proefschrift ten overstaan van een volle zaal collega’s, familie, vrienden en wetenschappers.
“Het was voor mij niet alleen het formele slotstuk van mijn onderzoekstraject, maar vooral ook een moment om te laten zien dat verpleegkundigen op academisch niveau een verschil kunnen maken.”
Na zijn succesvolle verdediging mag Serge met gepaste trots de academische titel Dr. Heines dragen, wat hij als één van de slechts honderden verpleegkundigen in Nederland mag doen.
Bescheidenheid en gedrevenheid
Het traject dat Serge heeft afgelegd is allesbehalve vanzelfsprekend. Dat bevestigen Ruud Segers, longarts-intensivist, en René Hounjet, opleidingscoördinator. Tijdens Serge’s promotie vervullen zij de rol van paranimfen, een erefunctie waarbij zij de promovendus bijstaan tijdens de verdediging.
Beiden kijken terug op de afgelopen jaren en spreken vol lof over de verpleegkundige. “Serge is bescheiden, maar behoort zonder twijfel tot de wereldtop op het gebied van beademing,” zegt Ruud. “In coronatijd heeft hij een enorme database opgebouwd waar wereldwijd belangstelling voor is.”
René voegt toe: “Serge is toegankelijk: altijd bereid om zijn kennis te delen, of dat nu op congressen is of op de werkvloer. Tegelijk blijft hij zelf open staan om van anderen te leren. Dat maakt ons als collega’s bijzonder trots.” Lachend besluiten ze: “Eigenlijk zouden we een standbeeld voor Serge moeten oprichten.”
Ook zijn collega’s op de intensive care delen die trots. Zij zien Serge’s promotie als het resultaat van jarenlange toewijding, nieuwsgierigheid en vakmanschap, eigenschappen die hij dagelijks in het team laat zien.
Een academische toekomst voor de verpleegkunde
Voor Serge draait zijn promotie in de eerste plaats om de vooruitgang die zijn onderzoek kan brengen voor patiënten. Tegelijk wil hij laten zien dat ook verpleegkundigen een academische weg kunnen volgen. De routes naar verpleegkundig specialist of physician assistant zijn inmiddels goed bekend, maar Serge laat zien dat promoveren ook tot de mogelijkheden behoort: “Ik ga niet ontkennen dat het veel van je vraagt, maar het levert je tegelijkertijd ook heel veel op.”
Het avontuur gaat voor Serge door. Samen met de TU Eindhoven werkt hij aan de volgende stap: EIT verder ontwikkelen, met als doel om de techniek ook geschikt te maken voor patiënten die deels zelfstandig ademhalen. “Dan kunnen we nog veel meer patiënten helpen, ook buiten de IC.”