Simpele test kan kinderen soms een zware rugoperatie besparen
Vanuit het Spine Expertisecentrum van het Maastricht UMC+ loopt sinds september 2025 het project ScolioScreen. Een screening op scoliose bij kinderen op 350 scholen in Limburg en Zuidoost-Brabant, waaraan ook GGD'en en andere ziekenhuizen meewerken. Het onderzoek moet duidelijk maken of vroege opsporing van scoliose weer een vaste plek verdient binnen het reguliere gezondheidsonderzoek van de GGD. Want hoe eerder een beginnende scoliose wordt ontdekt en behandeld, hoe groter de kans dat een zware operatie voorkomen kan worden.
Scoliose is een aandoening waarbij de wervelkolom van een kind in drie richtingen scheef gaat groeien en daarbij ook de ribbenkast meeneemt. Waardoor scoliose ontstaat, weten we niet. In families waar scoliose voorkomt is het belangrijk om extra alert te zijn bij kinderen in hun groeispurt. Bij meisjes begint die groeispurt doorgaans tussen 10 en 12 jaar. Bij jongens tussen 13 en 14 jaar. Vaak merken de kinderen zelf in het begin niets van scoliose. Soms valt als eerste een asymmetrische borstkast op.
Arts Maatschappij + Gezondheid Ester Rijks:
‘Ik gun elk kind met scoliose een vroege signalering’
Ester Rijks is arts maatschappij + gezondheid/jeugdgezondheid bij de GGD Brabant-Zuidoost. Als promovendus vanuit de orthopedie van het MUMC+ is ze nauw betrokken bij het onderzoek naar de scoliosescreening. “Vroege signalering van gezondheidsrisico’s is mijn kerntaak als jeugdarts. Dat geldt zeker voor scoliose. De laatste jaren zien we steeds vaker een al vergevorderde scoliose, bijvoorbeeld met een bocht van 40 of 45 graden. Terwijl we het scheefgroeien bij een deel van de kinderen al bij 10 graden zouden kunnen afremmen met de juiste behandeling. Omdat destijds niet bewezen was dat screening op en behandeling van een beginnende scoliose zinvol was, wordt de scoliosescreening sinds 2009 niet meer standaard door de GGD uitgevoerd. In 2013 werd echter aangetoond dat tijdige ontdekking en behandeling van scoliose met een brace de kans op een benodigde latere operatie met 33% vermindert. Dus nu hopen wij met ons onderzoek aan te tonen dat de screening effectief is en terug in de gezondheidsonderzoeken van de GGD hoort."
Operaties voorkomen
"We willen uiteindelijk 10.500 kinderen screenen, omdat we een goed beeld willen krijgen van het effect van de screening en behandeling over pakweg 7 jaar (de groeiperiode van kinderen). Kinderen met een lichte scoliose krijgen oefentherapie. Bij een grotere scoliose zetten we braces en oefentherapie in. We weten inmiddels uit onderzoek dat we hiermee bij 1 op de 3 kinderen met scoliose een zware operatie kunnen voorkomen. Een operatie is de laatste behandeling, als de scoliose al te ver gevorderd is. We hebben inmiddels ruim 5400 kinderen gescreend, van wie er ruim 380 zijn doorgestuurd voor nader onderzoek. Dit zijn dus kinderen bij wie zonder screening mogelijk veel later pas aan de bel was getrokken, met meer kans op gezondheidsproblemen en pijnklachten in de toekomst. Het lastige van een preventieve screening en behandeling is dat je pas op heel lange termijn de resultaten kunt zien. Pas als de kinderen uitgegroeid zijn, kun je het eindresultaat vergelijken met de kinderen die niet preventief gescreend zijn. Maar samen met ons gedreven team en goede partners hopen we uiteindelijk een steentje bij te kunnen dragen aan dit maatschappelijke probleem.”
Meer informatie:
Hieraan kun je scoliose bij je kind herkennen:
- ongelijke hoogte van de schouders
- asymmetrische taille
- scheve rug/bochel bij vooroverbuigen
- ongelijke borstkas/ribbenboog
- rugpijn
- pijnklachten rond de schouderbladen
- ademhalingsklachten door een verminderd longvolume
Twijfel je als ouder als je zoiets ziet? Neem dan contact op met de huisarts of jeugdgezondheidszorg van de GGD. Zij kunnen beoordelen of verder onderzoek nodig is.
Orthopedisch chirurg Eva Jacobs:
‘Bewijzen dat scoliosescreening belangrijk is’
Zo’n 60-65% van haar operaties voert orthopedisch chirurg Eva Jacobs van het MUMC+ uit bij patiënten met scoliose. “Het aantal kinderen dat ik al bij het eerste consult moet vertellen dat een operatie noodzakelijk is, neemt toe. Als je pas bij het passen van een galajurk ontdekt dat je een ernstige scoliose hebt, ben je te laat. Dan is je groeispurt voorbij en is de bocht in je wervelkolom inmiddels te groot om een bracebehandeling toe te passen. Dan blijft alleen nog de mogelijkheid van een operatie over. Samen met mijn collega’s prof. dr. Willems en dr. Van den Boogaart opereren we gemiddeld een tot drie keer per week een kind of jongvolwassene met scoliose."
"In de meeste gevallen kunnen we met een operatie de klachten verminderen en wordt verdere scheefgroei gestopt. Maar omdat we dan de stand van de wervelkolom met schroeven en staven veranderen, zal een deel van de wervelkolom de rest van je leven stijf blijven. Bovendien moet je na een eerste week in het ziekenhuis nog wekenlang herstellen. Het is echt een zwaar traject voor deze patiënten. Het is meestal lastig om een puber ervan te overtuigen dat het jarenlang dragen van een brace veel beter is en een operatie kan voorkomen. Een nachtbrace willen ze nog wel dragen, maar het is nog niet bewezen dat een nachtbrace net zo effectief is als een 23-uursbrace. Dit wordt momenteel onderzocht in een studie in het Verenigd Koninkrijk."
Passieve levensstijl
"Helaas moeten we constateren dat de motorisch beste kinderen van nu gemiddeld een slechtere motoriek hebben dan de slechtste kinderen van pakweg 40 jaar geleden. Dat is wel een zorgelijke ontwikkeling. Een passieve leefstijl veroorzaakt scoliose niet, maar een goede spierconditie en voldoende beweging kunnen wel bijdragen aan een sterk bewegingsapparaat. Daardoor kunnen klachten of verergering mogelijk worden beperkt. Ouders die te laat bij ons komen, hebben vaak een schuldgevoel. Maar dat is onterecht. Onderzoek heeft aangetoond dat ongetrainde waarnemers een scoliose niet kunnen herkennen voordat de bocht 40 graden is. Je kunt je kinderen alleen maar aansporen om zoveel mogelijk te bewegen, te springen en te trainen. Dat voorkomt scoliose niet, maar verkleint de kans op verergering van de bocht."
"In Nederland doen we zo’n 600 scoliose-operaties per jaar. 2 tot 4% van de bevolking heeft scoliose, oftewel 1 of 2 kinderen per schoolklas. Daar willen wij samen preventief en met tijdige behandelingen grip op krijgen en dat begint met ons grootschalige onderzoek. Misschien kunnen pas over 10 jaar de uitkomsten van ons onderzoek tot herinvoering van standaard screening leiden. Toch is het goed dat wij als Spine Expertisecentrum samen met de 3 GGD’en (Brabant-Zuidoost, Limburg-Noord en Zuid-Limburg) en 7 orthopedische afdelingen van lokale ziekenhuizen onderzoeken wat we kunnen doen. Want als onze ScolioScreen de juiste route blijkt, kunnen we alvast kijken hoe we dat het beste kunnen organiseren."
Oefentherapeut Monique Kwaspen:
‘Simpele test geeft snel duidelijkheid’
Monique Kwaspen is een van de 25 gespecialiseerde therapeuten voor de uitvoering van de ScolioScreen. “De ouders krijgen standaard van de GGD een oproep om hun kind (op school) medisch te laten checken. Bij de deelnemende scholen krijgen ze tegelijkertijd een uitnodiging voor de scoliosescreening. Met de ouderlijke toestemming haal ik die kinderen om de beurt voor een paar minuten uit de klas voor de screening. Die gaat snel en eenvoudig: ik laat het kind vooroverbukken en kijk of de schouders en/of de taillehoeken scheef staan. In principe kunnen ouders dat zelf ook al doen. Maar juist in de leeftijd dat de kinderen in groep 7 of 8 of op het voortgezet onderwijs zitten, zien ouders ze niet meer zo vaak zonder kleding en valt een scheve rug onder de kleding dus niet altijd op."
Scoliometer
"Met een scoliometer, een speciaal meetlatje, kan ik eenvoudig aflezen hoe groot een eventuele afwijking is. Als die er is, verwijs ik met toestemming van ouders het kind via de GGD (jeugdgezondheidszorg) door naar de orthopeed. Soms worden een scheve rug of balansproblemen ook al opgemerkt door (sport)docenten, podologen of fysiotherapeuten. Binnen deze groep zie ik de bewustwording en signalering van beginnende scoliose bij kinderen gelukkig groeien.”
Veerle Geurts heeft scoliose:
'Lekker sporten om sterke en fit te blijven'
Bij de scoliosescreening van Veerle Geurts bleek dat ze een behoorlijke kromming in haar rug had van maar liefst 34 graden. Ze werd doorverwezen naar de orthopeed en kreeg een brace aangemeten. Die draagt ze 23 uur per dag, voorlopig voor 2 jaar. Mogelijk heeft ze daarna nog tot haar 21e een nachtbrace nodig. “Toen ik bij de orthopeed de foto’s van mijn rug zag, schrok ik erg van hoe scheef mijn ruggengraat was. Al heel snel kwam ik bij de instrumentenmaker terecht, die voor mij een brace op maat maakte. Het is een soort kunststof koker die begint onder mijn armen en eindigt op mijn heupen. Hij wordt vastgezet met klittenband. Door de brace had ik opeens twee maten grotere kleding nodig. En naveltruitjes kan ik niet meer aan. Ook zelf mijn teennagels doen is knap lastig. Zelf mijn schoenen aantrekken en bukken gaat bijna niet met de brace aan. Maar mijn moeder, zusje, vriendinnen en docent op school helpen mij daar graag mee.” Lachend: “Bij het paintballen had ik juist voordeel van de brace. Kom maar op: ik voel het toch niet!”
Wel warm
De brace beperkt Veerle niet echt, maar hij is wel warm. “’s Zomers gebruik ik soms een koelelement om wat verkoeling te krijgen. Aan het slapen met de brace was ik snel gewend. En als ik ga zwemmen kan ik gewoon mijn bikini aan. Ook tijdens het turnen en voor mijn bokstraining mag de brace af. Want sporten is goed tegen verergering van de scoliose. Elke week ga ik naar een leuke fysiotherapeut die veel ervaring heeft met kinderen en eens in de drie weken ben ik bij een in scoliose gespecialiseerde oefentherapeut in Eindhoven. Mijn twee fysiotherapeuten werken goed samen. De kromming in mijn rug wordt door de brace niet beter, maar hopelijk kan ik hiermee wel erger voorkomen. Ik vind het belangrijk dat ik later weet dat ik er zelf alles aan gedaan heb om een operatie te voorkomen. Mijn tip voor lotgenoten? Wees er open over in de klas, dan krijg je er geen nare opmerkingen over. En schaam je er niet voor. Het komt wel goed!”
Veerles moeder Hilde (45) heeft ook scoliose en droeg jarenlang zo’n brace. “Ik weet dus wat Veerle doormaakt. Tegenwoordig wordt de brace regelmatig aan je lichaam aangepast. Dat is fijner. Ik voel me wel enorm schuldig dat ik de kromming bij Veerle niet eerder heb opgemerkt. Maar bij een twaalfjarige kom je als ouder natuurlijk niet meer regelmatig in de badkamer. En zo’n groeispurt gaat ook opeens heel snel. Ik ben heel trots op hoe Veerle ermee omgaat. Ik heb haar wél moeten beloven dat ze een navelpiercing mag als de brace er over een paar jaar afgaat!"
