Traumavrije zorg voor kinderen
Bloedprikken, een infuus krijgen, een wond laten verzorgen of een onderzoek ondergaan: voor kinderen kunnen ogenschijnlijk gewone medische handelingen spannend, pijnlijk of zelfs angstaanjagend zijn. Een nare ervaring kan bovendien lang doorwerken en ervoor zorgen dat angst bij een volgende behandeling alleen maar groter wordt. In het MosaKids Kinderziekenhuis van Maastricht UMC+ is daarom veel aandacht voor traumavrije zorg: zorg waarbij niet alleen de medische behandeling centraal staat, maar ook het voorkomen en verminderen van pijn, angst en stress. Hoe belangrijk die aanpak kan zijn, weten Kate Michiels en haar moeder Lenny.
Kate en Lenny hebben, evenals zus en dochter Tess, een auto-inflammatoire aandoening. Lenny (44): “Werd bij mij als jong meisje nog eerst aan een reumatische aandoening gedacht, in de loop der jaren heeft veel DNA-onderzoek in onze familie uitgewezen dat het om een ‘ontstekingsziekte’ gaat, een mutatie in het NLRC-4 gen.” Voor dochter Kate betekende dit dat zij al vanaf haar eerste levensjaar vaak injecties nodig had. “Zij ontwikkelde snel een grote prikangst. Die angst was deels gebaseerd op de feitelijke prik, maar veel meer nog door de ingespoten vloeistof die erg zuur is en daardoor heel erg brandt onder de huid. Begrijpelijk dat een peuter daar angst voor krijgt. Naast die spuitjes was er ook nog het steeds terugkerende bloedprikken, waardoor de prikangst echt wel een heel serieus probleem werd.”
Op een zeker moment, Kate was inmiddels een jaar of zeven, werd Lenny door MosaKids geïnformeerd dat het ziekenhuis bezig was met het opzetten van een speciaal team, dat zieke kinderen traumavrije zorg biedt. Dit PROSA-team is opgericht door kinderarts-intensivist Piet Leroy. Lenny: “Voor ons was dat een geschenk uit de hemel. De eerste jaren werd Kate nog in Utrecht behandeld, maar door de goede samenwerking tussen Utrecht en Maastricht kon de zorg voor haar overgaan naar het MosaKids. Hier werd en wordt gewerkt vanuit het besef en het inzicht dat comfort en vertrouwen van het behandelde kind net zo belangrijk zijn als de medische behandeling zelf.”
Meer informatie over traumavrije zorg:
Op 10 en 11 september vindt in MECC Maastricht PROSA2026 plaats, een Europees congres voor professionals die de ervaring van kinderen tijdens medische procedures veiliger, minder pijnlijk en minder stressvol willen maken.
Pijnboekje
Kate (17) kan zich nog goed herinneren hoe ze als jong kind altijd op allerlei manieren ‘de spuit’ probeerde uit te stellen en hoe de angst in haar lijf bleef zo lang ze in het ziekenhuis was. “Samen met het PROSA-team ben ik begonnen met het invullen van een pijnboekje, om er op die manier achter te komen hoe ik minder angst zou kunnen krijgen en wat daarbij zou kunnen helpen. Afleiding, onder meer in de vorm van filmpjes is daar een voorbeeld van. Of het afdekken van enge apparaten die in de behandelkamer staan, maar die voor mijn behandeling niet nodig zijn. Het team kijkt daarbij heel gericht naar wat jij zelf als patiënt nodig hebt en niet zozeer naar wat bij anderen helpt”, zegt Kate. Lenny vult aan: “Je moet het echt zien als een proces, als een therapie; het is natuurlijk niet iets dat in één bezoekje kan worden opgelost. Met name het winnen van vertrouwen speelt hierbij een grote rol. Daardoor neemt de angst stapje voor stapje af, maar is deze zeker nog niet helemaal verdwenen.”
Lenny had als moeder aanvankelijk een sterk schuldgevoel omdat haar twee dochters de ziekte van haar hadden geërfd. “Ja, dat leefde echt bij mij, dat die kleintjes door mij zo’n angst en verdriet hadden. Daarbij voelde ik me ook schuldig richting de hulpverleners omdat mijn kleine kindje zich vanwege haar angst zo ‘misdroeg’. Zij moesten haar soms letterlijk in de houdgreep nemen om een spuitje te kunnen zetten. Ik ging altijd met een knoop in mijn maag naar het ziekenhuis, vreselijk als ik daar nu nog aan terug denk.” Lenny vertelt dat zeker in de fase dat Kate nog elke dag spuitjes nodig had, dit ook een enorme impact had op het dagelijkse leven van het gezin. “Een dagje weg, het treffen van voorbereidingen voor als de thuiszorg kwam om spuiten te zetten, de etenstijden aanpassen, noem maar op, je was er bijna continu mee bezig.
Het is natuurlijk niet iets dat in één bezoekje kan worden opgelost. Met name het winnen van vertrouwen speelt hierbij een grote rol.
Dit verhaal is in 2026 verschenen in het magazine Navenant. Het is t.b.v. de website van het MUMC+ iets aangepast. Tekst: Jos Caubo | Beeld: Enrique Meesters
Steun
Hoe kijkt Lenny terug op de samenwerking met en de steun vanuit het team traumavrije zorg? “We hebben van het team echt alle denkbare steun gehad en kijken daar echt heel positief op terug. Er is steeds alle aandacht, er wordt voor alles de tijd genomen, je wordt niet gejaagd, gewoon heel prettig. Ook hebben ze ervoor gezorgd dat mijn schuldgevoel werd weggenomen. Ik kan niet anders zeggen dan dat we een hele fijne band met het team en met de thuiszorg hebben opgebouwd. Ik hoop ook dan ook echt dat dit traject voor traumavrije zorg in alle ziekenhuizen kan worden uitgerold.”
Kate is inmiddels in staat om samen met de thuiszorg de dagelijks benodigde spuitjes zonder al te veel stress te ‘ontvangen’. De samenwerking met het PROSA-team is daarbij onmisbaar geweest. Op termijn is het misschien mogelijk om met behulp van het team toe te groeien naar de situatie waarbij ze de spuitjes helemaal zelf zet.
Geef zieke kinderen in Limburg een betere kans
Jaarlijks worden meer dan 5.000 zieke kinderen uit heel Limburg opgenomen in het MosaKids Kinderziekenhuis van het Maastricht UMC+. Achter elke opname zit een kind met een eigen verhaal en een gezin dat hoopt op beter nieuws. U kunt MosaKids steunen met een donatie aan het Kinder onderzoekfonds Limburg.
Prof. dr. Piet Leroy is kinderarts-intensivist in het MosaKids Kinderziekenhuis van het MUMC+ en hoogleraar procedurele comfortzorg, sedatie en analgesie bij kinderen bij onderzoeksinstituut SHE. Hij richtte het PROSA-team op, waarmee hij samen met andere zorgdisciplines traumavrije zorgt aan kinderen biedt. Leroy is ook wetenschappelijk en inhoudelijk directeur van het PROSA kenniscentrum dat zorgteams traint om traumavrije zorg aan kinderen te bieden.
"Een bezoek aan de dokter, een bloedonderzoek of het behandelen van een wond... Voor ons als zorgverleners eenvoudige handelingen maar voor kinderen vaak spannend of zelfs angstaanjagend. Toch hoeft dat niet zo te zijn. Met de juiste aanpak, zoals rustig contact maken, duidelijk uitleggen wat er gaat gebeuren of slimme afleidingstechnieken zoals spelletjes of woordspelletjes, kunnen zorgverleners angst omzetten in vertrouwen. Kinderen mogen ook meebeslissen: 'Welk oor onderzoeken we eerst? Zit je liever op schoot bij mama, of liever met je knuffel op bed?' Zo krijgen ze het gevoel dat ze het zelf in de hand hebben. En bij pijnlijke ingrepen bestaan er goede verdovingsmiddelen die het een stuk draaglijker maken. Want een nare ervaring bij de dokter als kind kan lang blijven hangen, tot ver in de volwassenheid. Gelukkig weten we vandaag hoe we dat kunnen voorkomen. Goede zorg is zorg waarbij kind en ouders zich veilig en gehoord voelen. Geen angst maar vertrouwen."
