Van tekening tot betekenis: Verhalen Verbeeld
Voor twee vriendinnen met kanker, trotseerde fervent wandelaar Henk Snackers uit Limburg de pittige Mont Ventoux in Frankrijk. Het was nog geen tien jaar later dat hij zelf zou overlijden aan alvleesklierkanker. Wat hij nalaat, is een symbolisch schilderij van deze wandeling, hangend in de woonkamer die hij ooit deelde met zijn vrouw. Dit kunstwerk maakte Henk in zijn laatste levensfase samen met kunstenaar Nieke Koek, onder begeleiding van geestelijk verzorger Frans Savelkoul van het Maastricht UMC+. Het creatieve proces schonk hem enige berusting. Maar bovenal, liet hij een fysiek stukje ‘Henk’ na aan de vier belangrijkste vrouwen in zijn leven.
"Henk barstte onophoudelijk in tranen uit toen hij zijn diagnose kreeg", vertelt weduwe Karin. Hij zou nog maximaal twee maanden leven, maar gezien zijn fitte conditie kwam Henk in aanmerking voor chemotherapie. Wat volgde waren nog elf maanden, waarvan acht gevuld met mooie vakanties en een ballonvaart. Het waren ervaringen, evenals de trip naar hun geliefde Mont Ventoux, die Henk nog graag járen wilde beleven met zijn naasten. Hij verenigde zich moeilijk met zijn lot.
Leren loslaten
"Ik heb potdorie mijn hele leven hard gewerkt, we zouden gaan genieten en nu dít", citeert Karin hem. Hij zette zich ruim 27 jaar met ziel en zaligheid in voor de politie, en vervolgens als themaonderzoeker bij de UWV. Enkele jaren voordat hij uitsluitsel kreeg over zijn ziekte, raakte Henk in een burn-out. “Mijn man vond dat hem alleen maar narigheid overkwam. Daarom deed hij mee aan het project ‘Op zoek naar verhalen’ van Amsterdam UMC‘; hij wilde een kunstwerk maken zodat hij dat gevoel kon loslaten.” Uit dit project ontstond in het Maastricht UMC+ een nieuw initiatief: ‘Verhalen Verbeeld’.
Verhalen Verbeeld
‘Verhalen Verbeeld’, gericht op chronisch zieke patiënten en hun naasten, is een begeleidingsproject van het Maastricht UMC+. Samen met een kunstenaar verkennen patiënten hun levensverhaal op een creatieve wijze, om het ziekteproces in een breder perspectief te plaatsen. Geestelijk verzorger Frans Savelkoul: “Na een ingrijpende diagnose worstelen veel patiënten met levensvragen, en ongeveer dertig procent van de patiënten komt niet uit de wanhoopfase. Het maken van een kunstwerk kan helpen om hun leven in kaart te brengen en naar antwoorden te zoeken op deze vragen, om lastige emoties te leren toelaten en berusting te vinden.
Het maken van een kunstwerk kan helpen om het leven in kaart te brengen en naar antwoorden te zoeken op deze vragen, om lastige emoties te leren toelaten en berusting te vinden.
In het weekend van 13 en 14 september 2025 is in het MECC in Maastricht de kunstbeurs EuropArtFair. Op deze beurs wordt aandacht besteedt aan het project Verhalen Verbeeld. Creaties die patiënten hebben gemaakt worden geëxposeerd en geveild.
Kunstzinnige banaan
Niels van Poecke, als senioronderzoeker verbonden aan het Amsterdam UMC en het ISOS-project (In Search Of Stories) waaruit ‘Verhalen Verbeeld’ is ontstaan, legt uit hoe het maken van kunst patiënten mogelijk helpt om afstand te nemen van hun ziekte. Hij neemt hierbij het kunstwerk (Comedian, Maurizio Cattelan, 2022) van de met ducttape geplakte banaan op een witte muur als voorbeeld: “Wij zien – als we er in onze ‘normale’, praktische modus naar kijken – een banaan als voedingswaar. Maar plak je de banaan aan de muur, dan kun je er ook esthetisch naar kijken en dat betekent dat je er afstand van neemt. Esthetisch naar de werkelijkheid kijken zorgt dus voor afstand. Zo werkt dat ook als patiënten deelnemen aan een kunstinterventie en werken aan een kunstwerk dat een levensverhaal symboliseert. Het helpt de patiënt met afstand en daardoor anders naar zichzelf te kijken.”
Van schets tot schilderwerk
Zo’n zogenaamde perspectiefwisseling is een proces. Ook voor Henk. Van schets tot schilderwerk en het verhaal wat daartoe leidde; hij en kunstenaar Nieke Koek hadden intensief contact. Ze bracht Henk terug naar zijn jeugd en wandelden samen in de bossen waar hij als kleine jongen takken zocht. Ook bezochten ze zijn ouders en voerden ze persoonlijke gesprekken over vroeger en nu. Karin: “Er ontstond een band, eentje die hij vergeleek met het contact met zijn dochter. Zijn lot heeft hij nooit helemaal omarmd. Maar Henk voelde wel de ruimte om zich na een lange periode van verbittering en sluiting, te openen naar zichzelf en anderen.”
Het kunstwerk van opa
In de allerlaatste weken van zijn ziekte, heeft Nieke hard gewerkt om het kunstwerk af te ronden. Het resultaat is een schilderij van een wandelende Henk op een bergachtige achtergrond: de Mont Ventoux. Het staat voor alles waar hij zo van hield: wandelen, de natuur en de vier belangrijkste vrouwen in zijn leven, uitgebeeld als kleurrijke boomtakken. “Kijk oma!”, zegt kleindochter Lieke van amper zes jaar trots als ze naar het schilderij van haar opa wijst. “Die kleur ben jij, die kleur is oma, de andere is mama en die kleur ben ik.”
Van onschatbare waarde
Voor zijn vrouw Karin is dit kunstwerk dan ook van onschatbare waarde. “Ik heb iets over hem, van hem, voor ons waar hij met zíjn handen aan heeft meegewerkt. Het is een stukje Henk dat letterlijk leegte in de woonkamer opvult. Henk is er niet meer. Met dat gevoel leef ik iedere dag. Maar zijn verhaal, geschreven met bevlogen penseelstreken, blijft letterlijk hangen voor iedereen die hem liefhad.”
Henk voelde de ruimte om zich na een lange periode van verbittering en sluiting, te openen naar zichzelf en anderen.
