Verpleegkundige innovatie is een absolute voorwaarde voor toekomstbestendige zorg. Dat zeggen Jeroen Hendriks, hoogleraar Verplegingswetenschap - in het bijzonder Integrated Care - en Marjolein Heemels, directeur Verpleegkunde. Beiden zijn verbonden aan de vakgroep Verpleegkunde van het MUMC+. “Innovatie is overigens veel breder dan technologie”, benadrukt Marjolein. “Belangrijk is dat het vak evolueert naar steeds meer regie op kwaliteit van zorg, professionele autonomie van de verpleegkundige en werkprocessen en een werkomgeving die daarbij aansluiten.” Jeroen: “Dit maakt het beroep van de verpleegkundige bovendien een stuk aantrekkelijker.”
De zorg heeft te maken met grote uitdagingen zoals vergrijzing, toenemende zorgvraag (zowel in volume als complexiteit) en arbeidskrapte. “In de toekomst moeten minder verpleegkundigen meer werk verzetten,” stelt Marjolein. “In het MUMC+ sorteren we daar al geruime tijd op voor. Zo innoveren we onze werkprocessen zoals taak- en functiedifferentiatie waarbij we samen met de verpleegkundigen bepalen welke taken expliciet verpleegkundige taken zijn en welke werkzaamheden verzorgenden, zorgassistenten of facilitaire medewerkers kunnen uitvoeren. Ook hebben we de functie van regieverpleegkundige geïntroduceerd. De regieverpleegkundige richt zich op kwaliteit van zorg, coördinatie van de zorgprocessen, aansturing van de gedifferentieerde teams en innovatie.”
Verpleegkundige councils
Een inspirerend voorbeeld uit het MUMC+ is de invoering van verpleegkundige councils op drie niveaus in de organisatie. Marjolein: “De councils zijn naar voorbeeld vanuit de Magnet-ziekenhuizen in de Verenigde Staten. We hebben councils op afdelings-, centrum- en ziekenhuisniveau. Kern is dat verpleegkundigen verbeteringen en innovaties, en wat daarvoor nodig is, met elkaar bespreken en doorvoeren. Door middel van de councils geven we ruimte aan professionele zeggenschap en autonomie van de verpleegkundigen. Hiermee lopen we voorop in Nederland. Verpleegkundig leiderschap en een professionele werkomgeving zorgen voor een positieve mindset ten aanzien van verandering en innovaties, het zijn eigenlijk de randvoorwaarden die ervoor zorgen dat teams meer ‘innovation ready’ worden en waardoor ook technologische innovaties beter kunnen worden omarmd.”
Verpleegkundigen andere perspectieven bieden
Jeroen: “Steeds vaker zien we dat verpleegkundigen niet meer fulltime in de klinische zorg willen werken. In plaats van mensen te verliezen uit de professie en uit de zorg, is het noodzakelijk na te denken over welke mogelijkheden geboden kunnen worden, zoals meedenken over innovaties of wetenschappelijk onderzoek in combinatie met de klinische praktijk. Ik ben ruim tien jaar geleden in Maastricht gepromoveerd op een destijds nieuwe gespecialiseerde polikliniek voor mensen met boezemfibrilleren, de meest voorkomende hartritmestoornis. De verpleegkundige speelt in dit zorgmodel een cruciale rol in de coördinatie en het verlenen van zorg aan patiënten, in samenspraak met de cardioloog en multidisciplinair team én ondersteund door technologie. Dat werkt goed en onderzoek heeft een reductie in ziekenhuisopname en sterfte aangetoond. We noemen dit concept ‘Integrated Care’. De afgelopen tien jaar heb ik gewerkt in Australië, waar ik me uitvoerig met dit onderwerp heb beziggehouden. Mijn leerstoel in het MUMC+ richt zich dan ook op onderzoek naar en implementatie van Integrated Care in het MUMC+ en de rol van verpleegkundigen hierin.”
Vier pijlers van Integrated Care
Jeroen noemt de vier pijlers van Integrated Care. “De eerste is een persoonsgerichte benadering waarbij we samen met de patiënt kijken naar wat de patiënt nodig heeft en wat de patiënt zelf kan bijdragen. Hierbij is het actief betrekken van de patiënt en educatie cruciaal; alsook het empoweren van de patiënt om hem bewust te maken van onder andere bepaalde risicofactoren, en eigen verantwoordelijkheid nemen om door middel van actieve leefstijlverandering bij te dragen aan betere uitkomsten van zorg. De tweede pijler betreft multidisciplinaire teams waarin verpleegkundigen een belangrijke positie innemen in samenwerking met andere disciplines. De derde pijler is ‘comprehensive care’ en betekent dat we niet alleen naar het primaire ziektebeeld kijken maar naar de totale patiënt: holistische zorg. De vierde pijler tenslotte is digitale technologie; het ondersteunen van patiënt én zorgverlener met handige tools en apps. De verpleegkundige speelt een belangrijke rol binnen Integrated Care; denk aan het coördineren van de zorg en het samenwerken met en opleiden van de patiënt, het vertegenwoordigen van die patiënt in het multidisciplinaire team en het samen met patiënt en andere zorgverleners uitzetten van meest optimale zorg en behandeling. Per 1 december 2024 ben ik benoemd als hoogleraar en nu aan het inventariseren op welke initiatieven en zorgpaden we kunnen inzetten en waar herontwerp van de zorg nodig is, met – uiteraard - intensieve betrokkenheid van de verpleegkundige en medische beroepsgroep en de patiënt zelf.”
ICT&health congres: 28, 29 en 30 januari
Donderdag 30 januari is een dag speciaal voor verpleegkundigen, met allerlei interessante lezingen over verpleegkunde en innovatie. Zowel Jeroen als Marjolein zijn inhoudelijk sprekers gedurende deze dag en geven een inkijk in de boeiende ontwikkelingen binnen het verpleegkundig vak.
Verpleegkundig leiderschap en een professionele werkomgeving zorgen voor een positieve mindset ten aanzien van verandering en innovaties, het zijn eigenlijk de randvoorwaarden die ervoor zorgen dat teams meer ‘innovation ready’ worden
Werken in het MUMC+
Wil jij als verpleegkundige ook in een uitdagende omgeving werken en bijdragen aan de ontwikkeling van jouw vak? We zoeken nog ambitieuze en enthousiaste verpleegkundigen!
Verpleegkunde als professie staat als een huis, daar kan niemand meer omheen. We hebben hard gewerkt aan het vergroten van de professionele identiteit van verpleegkundigen en bouwen aan nieuwe structuren voor leiderschap en samenwerking
Onderzoek en evidence-based werken
Jeroen: “Als umc streven we ernaar om het verpleegkundig vak nader te ‘academiseren’. Dat betekent dat we verpleegkundigen graag meer betrekken bij onderzoek plus dat we nog meer evidence-based gaan werken en met name de bewustwording hiervan willen vergroten. We streven ernaar verpleegkundigen toe te rusten om die hoogcomplexe zorg ook in de toekomst op een hoog niveau te kunnen leveren. Dat vraagt om continu leren en ontwikkelen. Op deze manier bieden we verpleegkundigen in elke fase van hun loopbaan een interessant perspectief, al dan niet gecombineerd binnen het spectrum van zorg, onderzoek en onderwijs. ” Marjolein: “Zo kunnen we als verpleegkundigen ook meer en meer de beweging naar passende zorg maken en ondersteunen. Als we weten wat wel of juist niet werkt, dan weten we dat we bepaalde zorg misschien niet meer, minder of anders doen. Zo maken we de zorg niet alleen doelmatiger en efficiënter maar zijn er ook betere uitkomsten voor de patiënt. Doordat passende zorg zich ook richt op gezondheid en het voorkomen van ziekte gaat het verder dan alleen de zorgverlening zelf, ook daar ligt een belangrijke rol voor de verpleegkundige. Een ander aandachtspunt, en in het verlengde van integrated care, is interprofessioneel samenwerken. In dat kader bieden wij bijvoorbeeld zorgstages aan geneeskundestudenten. De artsen van de toekomst maken al vroeg en op een natuurlijke manier kennis met het verpleegkundig vak en vice versa. De ervaringen zijn erg positief en ik geloof erin dat dit mede bijdraagt aan een goede samenwerkingsrelatie als de geneeskundestudent straks medisch specialist is.”
1e lustrum Vakgroep Verpleegkunde
In 2025 bestaat de vakgroep Verpleegkunde vijf jaar. “We vieren ons eerste lustrum tijdens het congres ICT&health”, zegt Marjolein. “In de afgelopen vijf jaar hebben we in samenwerking met velen flinke stappen vooruitgezet en daar ben ik best trots op. In het bijzonder wil ik stilstaan bij de verpleegkundige afdelingshoofden, die als leidinggevenden cruciaal zijn in het goed begeleiden en faciliteren van cruciale innovaties en ontwikkeling. De vakgroep heeft het verpleegkundig domein een gezicht, een visie en een heldere inhoudelijke koers gegeven. Dit is een enorme katalysator voor professionalisering én noodzakelijke innovatie. Verpleegkunde als professie staat als een huis, daar kan niemand meer omheen. We hebben hard gewerkt aan het vergroten van de professionele identiteit van verpleegkundigen en bouwen aan nieuwe structuren voor leiderschap en samenwerking.” Jeroen: “De komende jaren bouwen we verder aan toekomstbestendige zorg in het MUMC+. Dat doen we onder het motto ‘think big, act small’. Met onze visie op een ‘verpleegkundiger MUMC+’ als uitgangspunt zetten we elke dag opnieuw – ondanks obstakels als hoge werkdruk en personeelskrapte - kleine stapjes om die visie waar te maken en verpleegkundige innovaties duurzaam te implementeren.”