Verhaal | 28 juli 2020

Werken aan toolkit voor een toekomstige crisis

Maastrichtse onderzoekers leggen corona-aanpak vijf Limburgse ziekenhuizen onder de loep

Lessen trekken uit de ervaringen van de eerste coronapiek en die lessen als ‘best practices’ aanbieden aan ziekenhuizen door het hele land om voorbereid te zijn op een volgende piek. Dat is wat Maastrichtse wetenschappelijk onderzoekers willen bereiken. We spraken met twee van de kartrekkers van het onderzoek, dr. ing. Daan Westra van de faculteit FHML (afdeling Health Services Research), en dr. Bram Fleuren van de faculteit Psychologie (afdeling Arbeids- en Organisatiepsychologie).

Voor hun onderzoek hebben ze van ZonMw onlangs bijna een half miljoen (om precies te zijn 493.413 euro) aan subsidie ontvangen. Maar zijn ze niet wat laat? De cijfers over het toenemende aantal besmettingen zijn onheilspellend. Een tweede golf lijkt voor de deur te staan, terwijl die tweede piek pas in de herfst was verwacht. Westra: “We zijn al vanaf april informatie aan het ophalen. Niet alleen bij de vijf Limburgse ziekenhuizen en het Regionaal Orgaan Acute Zorg (ROAZ), maar ook bij de media. Bij de kranten en relevante vakbladen als Skipr en Zorgvisie. En we weten nu eenmaal niet of en wanneer een nieuwe golf er zal zijn.” Bram Fleuren vult aan: “We kijken ook verder vooruit dan die tweede golf. Als we daarvoor niet op tijd zijn, dan wel voor een mogelijke derde of vierde golf. Of überhaupt voor een volgende pandemie. We hopen algemeen toepasbare aanbevelingen te kunnen doen over hoe ziekenhuizen zich het beste kunnen aanpassen aan snel veranderende omstandigheden en zorgbehoeften, met een zo beperkt mogelijk negatief effect op het ziekenhuispersoneel.”

Aanpak crisis
Westra, Fleuren en hun collega’s bestuderen hoe de Limburgse ziekenhuizen (Viecuri Venlo, Laurentius Ziekenhuis Roermond, St. Jans Gasthuis Weert, Zuyderland MC Geleen en Heerlen en Maastricht UMC+) de eerste coronapiek eind maart/ begin april hebben aangepakt. “We willen begrijpen wat de ziekenhuizen eigenlijk hebben gedaan om de crisis te boven te komen. Hoe hebben ze het organisatorisch en logistiek aangepakt? Welke middelen en faciliteiten hebben ze geregeld? Maar ook: hoe hebben ze na de piek de reguliere zorg weer opgestart? Wat stelt een ziekenhuis in staat om snel te handelen? Het ene ziekenhuis blijkt daar beter in dan het andere. Waar komt dat door? Dat soort vragen willen we graag beantwoorden”, aldus Westra.

De deelnemende ziekenhuizen hebben ingestemd met het onderzoek, ook als dat betekent dat er eens iets minder goed blijkt te zijn gegaan. Westra: “In de subsidieaanvraag is dit afgestemd met het ROAZ en de ziekenhuizen. Alle partijen hebben gezegd: wat we kunnen leren, dat willen we ook leren. Dat is ook onze insteek: we willen er met zijn allen van leren, zodat we beter voorbereid zijn op een tweede piek.”

Opbranden
In het onderzoeksproject, dat ‘Uitproberen, aanpassen, opbranden?’ is gedoopt, wordt ook nadrukkelijk gekeken naar wat zo’n piekbelasting en de aanpassingen die ziekenhuizen maken, met het personeel doen. Iedereen kent de beelden van uitgeputte IC-verpleegkundigen en andere zorgmedewerkers, die fysiek en mentaal dreigen te bezwijken onder de hoge druk. Ziekenhuismedewerkers kregen tijdens de coronapiek van de ene op de andere dag ander werk, in een ander team, op een andere afdeling, met andere, vaak veel langere werktijden. Duurzame inzetbaarheid is een groot goed. Daarom willen de onderzoekers ook aanbevelingen doen hoe ziekenhuizen hun medewerkers in de toekomst fysiek en mentaal gezond kunnen houden.

Onderzoeker Fleuren: “We willen weten welke aspecten van het werk bijdragen aan - of juist beschermen tegen - vermoeidheid. Werkdruk en lange werktijden kunnen belangrijke aspecten zijn, maar ook het werken met andere middelen, met onbekende collega’s, of onder onbekende omstandigheden kunnen invloed hebben op het welzijn van het ziekenhuispersoneel. We kijken daarbij in het bijzonder naar het herstel van zorgprofessionals na een werkdag; wat bevordert of belemmert die professionals in hun vermogen om te herstellen? We maken hierbij gebruik van gevalideerde vragenlijsten om te bekijken hoe aanpassingen in ziekenhuizen samenhangen met het welzijn en de duurzame inzetbaarheid van hun medewerkers.”

Westra: “De vraag is hoe je zo’n tweede golf de baas kunt worden zonder dat mensen helemaal opbranden. Hoe kun je je menselijke kapitaal zo inzetten dat die medewerkers mentaal en fysiek gezond blijven. Ga je een heel team oppakken en verplaatsen? Of pik je mensen uit verschillende afdelingen en voegt die samen tot één team. Ook dat soort verschillen onderzoeken we.”

Het onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met acht partners (ROAZ Limburg, Viecuri Medisch Centrum, St. Jans Gasthuis, Laurentius Ziekenhuis, Zuyderland Medisch Centrum, het Maastricht UMC+, de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) en de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU). De opgedane kennis zal in de vorm van een toolkit via nationale conferenties worden gedeeld met alle ziekenhuizen in Nederland en tevens in internationale vakbladen gepubliceerd worden.