Zorg samen met wetenschap: verpleegkundigen pakken de leiding
De rol van verpleegkundigen in de zorg reikt verder dan het ziekenhuisbed of de polikamer. Steeds vaker nemen zij het voortouw in wetenschappelijk onderzoek en innovatie. Margot Geerts, verpleegkundig specialist en recent gepromoveerd onderzoeker, combineerde patiëntenzorg met promotie-onderzoek naar dunnevezelneuropathie—een traject vol uitdagingen, maar ook vol doorzettingsvermogen. Wat dreef haar om deze weg te bewandelen? En wat betekent haar promotie voor de toekomst van verpleegkundigen in de wetenschap? Margot deelt haar ervaringen en visie.
Acht jaar lang werkte Margot aan haar promotieonderzoek binnen de neurologie. Een intensief traject, waarin ze patiëntenzorg combineerde met wetenschappelijk onderzoek. Haar doorzettingsvermogen om zware traject af te maken werd beloond: met haar promotie behoort ze nu tot een selecte groep van ongeveer 50 verpleegkundig specialisten in Nederland die gepromoveerd zijn. “Ik moet er nog aan wennen,” zegt ze bescheiden. “Trots zijn op mezelf is niet iets wat vanzelf gaat.”
De rol van de verpleegkundig specialist
Margot werkt in het Hersen+Zenuw Centrum, waar de verpleegkundig specialist een steeds grotere rol speelt. “We hebben in ons expertisecentrum voor dunnevezelneuropathie een zelfstandige behandelrelatie met patiënten. We doen anamnesegesprekken, neurologisch onderzoek, aanvullende diagnostiek en stellen behandelplannen op. Een arts komt daar in principe niet meer aan te pas.”Dat klinkt als een revolutie in de zorg, maar er is nog veel werk te doen. “Artsen moeten eraan wennen om bepaalde taken los te laten. Het is een kwestie van vertrouwen en duidelijke afspraken. Gelukkig groeit dat besef steeds meer.”
Wat is dunnevezelneuropathie?
Dunnevezelneuropathie (DVN) is een aandoening van de dunne zenuwvezels, die een belangrijke rol spelen in pijn- en temperatuurgeleiding en in de communicatie tussen de hersenen en organen. “Stel je zenuwstelsel voor als een boom. De hersenen en het ruggenmerg vormen de stam, de dikke takken zijn de grote zenuwvezels die onder andere de spieren aansturen, en de allerdunstee takjes zijn de dunne zenuwvezels. Wanneer die dunne takjes beschadigd raken, kan er als het ware kortsluiting ontstaan. Die prikkels worden doorgegeven aan de hersenen en worden daar geregistreerd als pijn, terwijl er aan de buitenkant niets te zien is. Dat noemen we zenuwpijn.”
Zenuwpijn verschilt sterk van gewone pijn. “Als je valt en een blauwe knie hebt, geneest dat vanzelf en verdwijnt de pijn. Maar bij zenuwpijn is dat niet zo. Zenuwpijn komt en gaat onvoorspelbaar en reageert niet op standaard pijnstillers zoals paracetamol of ibuprofen.”
De behandeling van DVN is vaak een zoektocht. “We gebruiken medicijnen tegen depressie en epilepsie, omdat deze de eerste keuze middelen zijn die kunnen helpen bij zenuwpijn. Maar het is altijd maatwerk. Wat bij de één werkt, heeft bij de ander nauwelijks effect.”
Onderzoek als drijfveer
Haar proefschrift gaat over de centrale rol van de verpleegkundig specialist binnen de zorg voor pijnlijke neuropathie, met een focus op de diagnostiek en behandeling van DVN (zie link onderaan de pagina). “We hebben onder andere onderzocht of een veelgebruikte infuusbehandeling met een bepaald soort eiwitten (immunoglobulinen) bij patiënten met DVN zonder onderliggende oorzaak effectief was. De uitkomst? Het werkt niet en kan zelfs gevaarlijke bijwerkingen geven. Dat is belangrijke kennis, want het voorkomt onnodig dure en risicovolle behandelingen.”
Naast medische studies pleit ze voor meer wetenschappelijk onderzoek naar verpleegkundig handelen. “Veel verpleegkundige handelingen zijn nog niet evidence-based of onnodig. Dat moet anders. In Nederland moeten we een inhaalslag maken ten opzichte van landen als de Verenigde Staten, waar nurse-led clinics al heel normaal zijn.”
Het belang van een sterk team
Hoewel haar promotietraject veel doorzettingsvermogen vroeg, benadrukt Margot dat ze het niet alleen had kunnen doen. “Mijn neuromusculaire team was ontzettend belangrijk. Het onderzoek combineren met patiëntenzorg is intensief, maar ik had collega’s die me steunden en meedachten. Zonder die samenwerking was het nooit gelukt.”
Ook in haar dagelijkse werk is teamwork cruciaal. “Als verpleegkundig specialist werk je autonoom, maar je hebt altijd een team nodig om goede zorg te leveren. De collegae verpleegkundig specialisten van de afdeling neurologie hebben onderling een sterke band, steunen elkaar en vieren samen successen. Mijn collega’s verrasten me zelfs met een video en fotoboek ter ere van mijn promotie. Dat raakte me enorm.”
Een academische toekomst voor de verpleegkunde
Wat er moet veranderen is Margot duidelijk: “De verpleegkunde moet academiseren. Hier in Limburg kunnen we leren van de universitaire ziekenhuizen zoals in Nijmegen, Utrecht of Rotterdam, waar al veel verplegingswetenschappelijk onderzoek wordt gedaan.”
Daar zet ze zich nu actief voor in. “We moeten verpleegkundigen stimuleren om kritisch naar hun werk te kijken. Waarom doen we dingen zoals we ze doen? Is er bewijs voor? En zo niet, dan moeten we zelf onderzoek doen. Alleen zo verbeteren we de zorg.”
De toekomst: verpleegkundigen in de lead
Hoe ziet ze de verpleegkunde over tien jaar? “Ik denk dat we dan veel verder zijn in taakverschuiving en technologie. Artificial Intelligence (AI) en moderne technieken kunnen verpleegkundigen ondersteunen, zodat zij zich kunnen richten op wat echt telt: goede patiëntenzorg.”
Daarnaast ziet ze een toekomst waarin verpleegkundig specialisten een nog prominentere rol hebben. “In sommige landen bestaan al nurse-led instellingen, waar patiënten alleen door verpleegkundigen behandeld worden. Ik geloof dat we in Nederland ook die kant op gaan. Over tien jaar is de vraag niet meer ‘Wat doet een verpleegkundig specialist?’, maar zijn we een vanzelfsprekend onderdeel van de zorg.”
Met haar promotieonderzoek draagt Margot daar zelf actief aan bij. “We kunnen niet blijven leunen op hoe we het altijd hebben gedaan. De verpleegkunde verdient een stevigere plek in de academische en medische wereld. En daar werk ik graag aan mee.”