In gesprek met

Ad Masclee

In het kader van de Nationale Wetenschapsagenda gaan experts van het Maastricht UMC+ in de rubriek 'In gesprek met...' in op één van de vragen die zijn gesteld aan de wetenschap. Deze keer bespreekt MDL-arts prof. dr. Ad Masclee hoogleraar maag-darm-leverziekten, de volgende vraag:

Darmziekten en in het bijzonder de relatie tussen onze darmflora en gezondheid: hoe kunnen we de darmflora effectief beïnvloeden?

"Het wetenschappelijke veld van de microbiotica is momenteel een hot topic. Het onderzoek richt zich op het minuscule leven dat zich afspeelt in de complexe wereld van het maagdarmstelsel. Er zijn meer dan genoeg aanwijzingen dat de miljarden en nog eens miljarden bacteriën en andere micro-organismen die daar aanwezig zijn een belangrijke rol spelen bij tal van processen in het menselijk lichaam. Van het verteren van voedingsmiddelen tot het beïnvloeden van gedrag. Bij iedere persoon is de samenstelling van de darmflora (ook wel microbioom genoemd) verschillend. Hoe schep je daar enige orde in en hoe kun je iets zinnigs zeggen over het effect van die talloze micro-organismen op je gezondheid?

Met behulp van moderne technieken zijn we in staat om te identificeren welke soorten en stammen bacteriën zich in de darmen ophouden. Op basis daarvan kunnen we microbiotische profielen van ieder individu opstellen. Van bepaalde ziektebeelden, zoals de ziekte van Crohn, weten we inmiddels dat sommige bacteriesoorten in grotere getale aanwezig zijn of van sommige beschermende soorten juist minder. De vraag is of een verstoring in het microbiële profiel leidt tot ziekte of dat het profiel juist verstoord raakt door de ziekten, vergelijk het met de kip-of-het-ei verhaal. Gebruik van antibiotica kan het evenwicht in de darmflora wel langdurig ontregelen. Al zorgen antibiotica ervoor dat de schadelijke bacteriën uit de weg worden geruimd, andere bacteriestammen krijgen de overhand en kunnen dan schade berokkenen.

Neem de bacterie Clostridium difficile. Die is bij veel mensen van nature aanwezig in de darmen en terug te vinden in de ontlasting. Door antibiotica gebruik en verstoring van het evenwicht kan de Clostridium-bacterie overmatig gaan groeien, met als gevolg hinderlijke buikklachten en diarree. Het is echter lastig om deze bacterie te bestrijden. Met een zogenoemde fecestransplantatie (in de volksmond een poeptransplantatie) kun je de bacterie wel nog te lijf. Zo'n transplantatie houdt in dat het microbioom van iemand met een gezonde darmflora wordt overgebracht naar de patiënt met de Clostridium-infectie. Op die manier kan de belastende bacterie worden weggeconcurreerd door de onschuldige bacteriën van de donor. Een dergelijke transplantatie kan ook uitkomst bieden bij anderen ziekten, zoals de chronische darmziekte IBD (inflammatory bowel disease).

Om je darmflora in goede gezondheid en in evenwicht te houden kun je zelf ook een aantal dingen doen. Met name door bewust met voeding om te gaan. Het is belangrijk om daarbij een goed onderscheid te maken tussen de termen prebiotica en probiotica. Laatstgenoemde zijn levende bacteriën die bijvoorbeeld in melkdrankjes en yoghurt aanwezig zijn. Echter is het effect daarvan waarschijnlijk zeer gering. In één zo'n drankje zitten misschien een aantal miljoen bacteriën. Dat lijkt veel, maar als je het vergelijkt met de immense hoeveelheid bacteriën van enkele duizenden miljarden in je darmflora is het een minuscule druppel op een grote gloeiende plaat. Veel belangrijker is het om aandacht te hebben voor de prebiotica, ofwel het creëren van de ideale omstandigheden waarbij goede bacteriën kunnen floreren. Met name vezels spelen daarbij een belangrijke rol. Vezels zijn grofweg te verdelen in twee groepen: onverteerbare en verteerbare vezels. Beide soorten zijn van belang om je darmen in goede gezondheid te houden, maar met name de verteerbare voedingsvezels creëren gunstige omstandigheden voor het microbioom. Die vezels zijn onder andere te vinden in groenten zoals prei, uien en bonen, maar ook in haver, gerst en volkoren pasta.

Al die micro-organismen in het maagdarmstelsel hebben nog een aantal opmerkelijke invloeden. Zo spelen ze een rol bij obesitas, bij diabetes en waarschijnlijk zelfs bij depressie en darmkanker. Om een voorbeeld te geven: uit onderzoek met muizen is gebleken dat als je het microbioom van een muis met overgewicht via een fecestransplantatie overbrengt naar een slanke muis, deze binnen de kortste keren eveneens te zwaar wordt. Uit een andere studie bij muizen blijkt een transplantatie van het microbioom te kunnen zorgen voor stemmingswisselingen en een veranderde hersenactiviteit. Dat komt doordat de darmen via het zenuwstelsel in nauw contact staan met het brein. In de darmen wordt bijvoorbeeld veruit het grootste gedeelte van het hormoon serotonine geproduceerd. Het hormoon staat er om bekend invloed te hebben op geheugen, stemming en emotie. Een ontregelede darmflora kan er dus zomaar voor zorgen dat er ook in het brein processen worden verstoord. We worden ons er steeds bewuster van dat de complexiteit en diversiteit aan bacteriën in je lichaam een belangrijke bijdrage levert aan de algehele gezondheid. Door een gezonde leefstijl voorkom je niet alleen darmziekten, maar zorg je tevens voor een vitaal lichaam en goede mentale gezondheid. Zorg dus goed voor je darmbacteriën, dan zorgen je darmbacteriën ook goed voor jou!"

Meer weten over het microbioom?
Nuttige informatie over de spijsvertering en een gezonde darmflora is via verschillende websites te verkrijgen. Kijk bijvoorbeeld eens op www.spijsvertering.info, www.darmgezondheid.nl of lees eens het artikel 'Drukke darmen!' in het magazine Gezond Idee.

Voedingsvezels spelen een belangrijke rol bij het in stand houden van een gezonde darmflora. Via Gezond Idee zijn verschillende vezelrijke recepten te vinden die je op weg kunnen helpen bij het binnenkrijgen van de dagelijkse portie vezels.

Het Human Microbiome Project is een omvangrijk internationaal project waarin de relatie tussen het menselijke gezondheid en het microbioom in kaart wordt gebracht. In Maastricht wordt binnen het onderzoeksinstituut NUTRIM veel onderzoek gedaan naar de invloed van de darmflora op de mens.

Onderzoek naar darmziekten steunen kan via:
- De Maag Lever Darm Stichting