In gesprek met

Frans Verhey

In het kader van de Nationale Wetenschapsagenda gaan experts van het Maastricht UMC+ in de rubriek 'In gesprek met...' in op één van de vragen die zijn gesteld aan de wetenschap.Deze keer bespreekt prof. dr. Frans Verhey, hoogleraar ouderenpsychiatrie, de volgende vraag:

Waarom zijn er geen geneesmiddelen voor neurologische ziekten zoals Alzheimer?

"De belangrijkste voorwaarde voor het ontwikkelen van een effectief geneesmiddel voor een bepaalde aandoening is dat je de oorzaak kent. Bij Alzheimer is dat niet het geval. De laatste 10-15 jaar staat de opeenstapeling van het eiwit amyloid als potentiële verklaring op de voorgrond. Het is inmiddels mogelijk om met behulp van immuuntherapie de hoeveelheid van dit eiwit in de hersenen te verlagen. Deze weg leek veelbelovend, maar het heeft echter niet geleid tot een duidelijke verbetering van Alzheimer-verschijnselen. Een behoorlijke tegenvaller, waardoor wetenschappers nu een stuk minder positief zijn op genezing van Alzheimer dan pakweg 15 jaar geleden. Steeds meer onderzoekers vragen zich dan ook af of de opeenstapeling van amyloid eiwitten eigenlijk wel bijdraagt aan het ontstaan van Alzheimer. Er zijn twee antwoorden op die vraag:

1) Amyloid speelt een rol in het ontstaan van Alzheimer, maar we moeten de therapie nóg vroeger toedienen.
Onderzoekers proberen nu de bestaande therapieën toe te dienen aan mensen in het vroegste beginstadium van de ziekte van Alzheimer, nog voordat er sprake is van dementie, of zelfs als er nog helemaal geen verschijnselen zijn. Met behulp van biomarkers (red.: meetbare stoffen in het menselijk lichaam) wordt geprobeerd om mensen met een verhoogd risico op Alzheimer te identificeren. Dit is echter nog niet zo eenvoudig. Een positieve uitslag voor zo'n biomarker betekent niet meteen dat iemand ook de ziekte krijgt. Veel mensen zijn bijvoorbeeld wel een beetje vergeetachtig en hebben geheugenklachten. Dat hoeft natuurlijk geen Alzheimer te zijn. In de Verenigde Staten gaat nu een onderzoek van start met de bedoeling om mensen met een verhoogd risico op Alzheimer preventief te behandelen en daarmee dementie te voorkomen. De deelnemers mogen (nog) geen verschijnselen hebben, maar moeten wel positief scoren op bepaalde bloedtests die wijzen op een verhoogd risico op Alzheimer.

2) Amyloid speelt géén rol in het ontstaan van Alzheimer
Hiervoor bestaan steeds meer aanwijzingen. We weten bijvoorbeeld dat amyloid ook in de hersenen zit van mensen die helemaal niet dement zijn. Andersom zijn er ook demente mensen die helemaal geen eiwitophoping in het brein hebben. De rol van amyloid bij het ontstaan van Alzheimer dementie is dus onduidelijk, en kennelijk is de situatie veel ingewikkelder. Is er wel één mechanisme dat leidt tot dementie, of zijn het er veel meer? Een moderne visie op Alzheimer gaat ervan uit dat er vele factoren zijn die de hersenfunctie kunnen beïnvloeden. Tezamen bepalen zij de kans dat iemand dement wordt. Alzheimer is in deze visie een optelsom van allerlei verschillende factoren die een schadelijke invloed kunnen hebben op de hersenen. Veroudering is daar een belangrijke factor in. Met het stijgen van de leeftijd neemt de kans op Alzheimer en/of dementie enorm toe: ongeveer één derde van mensen van 85 jaar oud, en meer dan de helft van mensen ouder dan 90 jaar is dement. Andere factoren zijn: erfelijkheid, diabetes mellitus, vaatafwijkingen in de hersenen, hoge bloeddruk, overgewicht, ondergewicht, roken, overmatig alcoholgebruik, tekort aan lichaamsbeweging, sociaal netwerk, een laag opleidingsniveau, gebrek aan uitdagende hobby's en ga zo nog maar even door. Voor zo'n complexe aandoening met zoveel factoren is het uiteraard veel lastiger een werkzaam geneesmiddel te ontdekken.

Daar staat tegenover dat preventieve maatregelen wel zinvol zijn om dementie te voorkomen. Met name bewust letten op je leefstijl kan de kans op geheugenproblemen verminderen. Stoppen met roken, het matigen van alcoholgebruik, beweging en gezonde voeding dragen bij aan het vitaal houden van je brein. Ook regelmatig je geheugen trainen kan de kans op dementie en Alzheimer verlagen. Het blijkt inmiddels dat mensen die nu 70 jaar oud worden ongeveer 25 procent minder kans hebben op dementie hebben dan mensen twintig jaar geleden. Dat is zonder meer goed nieuws!"

Meer weten over Alzheimer?

Frans Verhey was onlangs te zien in het programma Nieuwsuur, waarin in twee delen speciaal aandacht werd besteed aan de ziekte van Alzheimer en dementie.

Recent werd het boek Alzheimer Onderzocht gepubliceerd. Wetenschapsjournalist Koos Neuvel sprak met dertig experts op het gebied van Alzheimer over de laatste stand van zaken in wetenschappelijk onderzoek. Prof. dr. Harry Steinbusch, hoogleraar functionele en cellulaire neurowetenschapen, van het Maastricht UMC+ is één van de mede-auteurs van het boek.

Via het in mei 2015 gelanceerde Breinweb zijn online cursussen beschikbaar om het brein vitaal te houden.

Meer algemene informatie over de ziekte van Alzheimer is te vinden via:
www.alzheimercentrumlimburg.nl
www.alzheimer-nederland.nl
www.alzheimer.nl

Onderzoek naar de ziekte van Alzheimer steunen kan via:
www.alzheimeronderzoekfondslimburg.nl

Wat vindt u van deze pagina?