De robot als zorgprofessional. Feit of Fictie

De zorgvraag neemt toe, zowel in volume als in complexiteit. Tegelijkertijd zijn er personeelstekorten waardoor de werkdruk groot is. Niet verwonderlijk dat robotica en kunstmatige intelligentie steeds vaker hun weg vinden naar de zorg. Ook het Maastricht UMC+ experimenteert volop met nieuwe technologie. Esther benadrukt: “Robots zijn voor ons geen doel op zich. Maar ze kunnen wel helpen om de kloof tussen zorgvraag en zorgaanbod te overbruggen. Door repeterende en arbeidsintensieve taken over te nemen, creëren we ruimte voor hoogwaardige zorg en menselijk contact. Denk bijvoorbeeld ook aan transportrobots voor het verplaatsen van grotere volumes en de kabinetrobot voor vervoer van kleine hoeveelheden zoals labmonsters of medicatie,”

Welk probleem lossen we op en voor wie? 

Mace is dan ook niet de eerste robot in het MUMC+. Esther somt op: “We hebben al de Da Vinci-operatierobot, de medicatie-robot in de apotheek, de schoonmaakrobot en (in ontwikkeling) de bloedprikrobot. Voor elke innovatie geldt dat we eerst uitvoerig experimenteren.” Luca: “We werken met de design thinking methode. Dat betekent dat we eerst willen begrijpen welk probleem we willen oplossen en voor wie. Vervolgens onderzoeken we stapsgewijs of een technologische oplossing daar daadwerkelijk bij past. Dat doen we aan de hand van kleinschalige experimenten. In die eerste fase worden robots nog niet gekoppeld aan patiëntgegevens of IT-systemen, maar kijken we vooral naar het eerste gebruiksgemak en de reacties van patiënten en zorgprofessionals.” Om te testen of een innovatie veelbelovend is, maakt het Zorginnovatielab gebruik van het Sixtuple Aimmodel, een waardekader dat kijkt naar brede impact: van patiëntervaring en medewerkerstevredenheid tot zorgkosten, inclusie, zorguitkomsten en duurzaamheid. Luca: “Hoewel nog niet alle onderdelen in deze vroege fase te meten zijn, zien we wel al snel of iets werkt, of het waarde toevoegt en of mensen het echt willen gebruiken.” 

Eerst veilig testen 

Ook bij Mace werkt het team volgens de design thinking methode. Op 7 verschillende afdelingen is met de robot in een veilige omgeving geëxperimenteerd. Zoals in het Hart en Vaat Centrum om standaardinformatie te geven voor en na het onderzoek. Diëtetiek gebruikte de robot voor de informatievoorziening over eiwitrijke voeding, Endoscopie voor het invullen van een vragenlijst. Daarnaast werden patiënten begeleid van de centrale aanmeldzuil naar de afdeling of naar een wachtkamer. De reacties waren overwegend positief. “De patiënten gaven een hoge waardering”, aldus Luca. “Mace kreeg een score van 4,3 (op schaal van 1-5), 78% vond de informatie zeer duidelijk, 67% vond de wijze van aanbieden aangenaam. Alle deelnemers wilden in de toekomst vaker op deze manier worden geïnformeerd. Een reactie van een patiënt: “De robot praat heel langzaam en duidelijk. Dat is heel fijn.” Wel gaven patiënten aan dat ze in een stressvolle situatie liever een mens tegenover zich zien.  Dat onderstreept hoe belangrijk het is om zorgvuldig af te wegen welke taken een robot kan overnemen en waar persoonlijk contact onmisbaar blijft”, zegt Esther. “Zorgprofessionals merkten dat zij meer tijd kregen om verdiepende vragen te stellen en beter te reageren op individuele behoeften van patiënten. Wel waren er ook kritische noten, waarmee we in de pilot aan de slag gaan.”

Pilot in echte werkomgeving

Uit de experimenten blijkt ook dat een soepele integratie in de dagelijkse werkprocessen cruciaal is. De samenwerking tussen zorgverlener en robot moet prettig voelen en daadwerkelijk leiden tot verlichting van de werkdruk. Samen met zorgprofessionals moet worden bepaald hoe die vrijgekomen tijd het beste kan worden benut. Luca: “We starten nu met een pilot met Mace in de echte werkomgeving om te onderzoeken hoe de robot past in het werkproces, of patiënten de informatie net zo goed onthouden en of het echt bijdraagt aan de kwaliteit van zorg. Voor de transportrobots gaan we eveneens pilots doen om de werkconcepten verder uit te werken. Dat doen we met onder andere gebruikers, Facilitair Bedrijf- en ICT- collega’s. Onderwerpen als dataveiligheid, betrouwbaarheid en toegankelijkheid staan daarbij centraal. Na succesvolle pilots volgt dan uiteindelijk de implementatie op de afdelingen die met de robot aan de slag willen.” Luca: “Het doel van de robot is niet het vervangen van menselijke zorg. Doordat de robot bepaalde standaardtaken overneemt, ontstaat juist meer ruimte voor zorgverleners om echt in gesprek te gaan met de patiënt.”  

Extra impuls door renovatie kliniek 

De inzet van robots krijgt de komende jaren een extra impuls met de aanstaande renovatie van de kliniek. Esther: “Daarbij moeten we rekening houden zaken als: hoeveel ruimte hebben ze nodig, waar kunnen laadpunten komen, brandveiligheid, liftbediening, welke logistieke taken kunnen transportrobots straks overnemen en wat betekent dat voor de inrichting van het gebouw? Niet in het minst gaat het ook over hoe robotica medewerkers kan ondersteunen in hun dagelijks werk en aansluit bij hun werkprocessen. We kijken daarbij continu naar ontwikkelingen in robotica en de inzet daarvan in andere sectoren. Zodat, als vanaf 2028 de nieuwe afdelingen worden geopend, robots veilig kunnen navigeren, laden en functioneren in een moderne zorgomgeving.” Luca: “Veranderen en innoveren is teamwork. Niet alleen van het team van het Zorginnovatielab, dat naast ons bestaat uit Anne Deckers, Feline Hermans en Evelyn Croonen. Ook zorgprofessionals waaronder Jeroen Hendriks en Dennis van Helvert, ICT-collega Dennis Roijen en UM-collega’s Marieke Spreeuwenberg en Joost Verbeek leveren een onmisbare bijdrage.”